Archivo de la etiqueta: auzia

MORETIK HARATAGO

“Indarkeria sukarra baino ez da. Berdintasun eza da gaixotasuna”

Sei. Itxuraz zenbaki bakarra badirudi ere, esanahi krudela du atzetik. 2015ean sei emakume erail zituzten beraien bikotekideek edo bikotekide ohiek Euskal Herrian. Espainian 57, Frantzian 118… Zer dago, baina, zifra horien atzean? Estatistikak dira, bai, baina zer dira ba, estatistikak, errealitatearen argazki bat baino ez badira? Gurasoen, seme-alaben, lagunen, ezagunen, bizilagunen… sufrimendua islatzen dute. Guztiek sufritzen dute inguruko pertsona baten sufrimenduarekin, eta are gehiago justifikaezina denean.

Baina, zoritxarrez, ohitu egin gara eta gure harridura zenbakietara mugatzen dugu. Zorigaitzaren oihartzunak irauten duen bitartean, etengabeak dira “emakume gaixo” baten kasuaren irudiak albistegietan. Bi egun horiek pasa ostean, ordea, zifren multzoan sartzeko txartel dohaina irabazten du emakume horrek. Ohitu gara berdintasun faltara, ohitu gara tratu txarretara, ohitu gara behin eta berriz eraildako emakumeen berri izatera. Ohitu gara.

Eta bidegabeko ohitura horien barruan, hutsune bat dagoela jabetzea zaila egiten zaigu. Hedabideek kasurik gogorrenak erakusten dizkigute: indarkeriarik latzena jasan duen emakume baten istorioa, eraila izan den arte. Baina, atzetik, guretzako ikusezinak diren ehundaka kasu daude. Eta, zoritxarrez, ikusezinak dira erailak izan ez direlako.  Emakundeko iturriek diotenez, tratu txarren kasuen %75aren inguruan erakundeek ez dakite ezer. Baina emakume horiek ere jasan dute arazoak suposatzen duen gaitz erraldoia. Batzuek aurrera pauso bat emateko kemena izan duten arte.

Horrela, prozesu luze bati eman diote hasiera, epaiketaz epaiketa, ametsgaiztoaren irteera bilatuz. Orduan, tratu txar horien eragileak zigorra jasoko du eta biktima askea izango da. Baina, zein puntutaraino izango da libre? Noiz arte izango da biktima? Nolakoa izango da emakume horren bizitza une horretatik aurrera? Nolakoa izango da bere “bergizarteratzea”? Galdera mordoa, erantzun gutxi.

mujer-y-carcel

Eta ondoren, zer?

“Indarkeria erabili duen gizon batek bere zigorra betetzen duenean, gaizkile izateari uzten dio. Indarkeria jasan duen emakume batek ordea, betirako izan behar du biktima? Zergatik?”. Indarrez, dardar egin gabe, galdera hori bota zuen Nereak. Nerea, Raquel bezala, urteetan “maitasunaren” (sasi-maitasunaren) alderik ilunena ezagutu zuen emakumea da. Biak Tabakaleran azaroaren 23an ospatu zen “Hitza ematen dut” proiektuan ezagutu genituen. Proiektu honek “hitza” du erdigune, Miren Elgarrestaren, Gipuzkoako Aldundiko Berdintasun zuzendariaren, hitzetan, “gizarteko arazoak eraldatzeko tresna egokiena baita”. Bi emakumeak Eibarko “Andretxe” edo “Mujeres al cuadrado” elkarteko kide dira. Elkarte honek genero biolentzia jasandako emakumeei laguntza eta orientazioa eskaintzen die.

Captura de pantalla 2016-01-13 a la(s) 23.56.42

Hitzen tartean, egi trinko eta garrantzitsu bat azaleratu zuten bi emakumeek. Tratu txarrak jasan dituen emakume batek ez dio inoiz biktima izateari utziko gizarteak ez badio paper hori kentzen. Biktima “biktimizatzea” da, hain zuzen, biktima izatera bultzatzen duen gaitzik handiena.

Beraien sufrimenduaren eragilea kondenatua izan zen egunetik, biktima izateari utzi zioten Nereak eta Raquelek. Hala ere, emakume gehiegi daude oraindik biktima sentitzen direnak, biktima-ohi izan beharko liratekenean. Eta horren atzean, bi egoera nagusi daudela salatu zuten. Batetik, hedabideek ikuspegi lizunarekin eta amarrutsuarekin lantzen dituztela gai hauek: “zenbat aldiz jotzen zintuen egunean?”, “zein izan zen eman zizun kolperik mingarriena?”, “ikusten al zituzten zure seme-alabek indarkeri egoerak?”, “beldur zara oraindik ere?”. Galdera horiek guztiek efektu mingarria dute beraientzat, ez baitiete bidea irekitzen bergizarteratzera: gizarteko “beste pertsona bat gehiago” izateko. Gainditze istorioa oro

imenera ekartzeko garratzak diren kontakizunengatik estalita geratzen denean, emakume horrek  biktima izaten dirau.

44fb3f4ef010ddfdbe35485352230da1

Bestalde, gizartearen konplizitate falta salagarria da oraindik ere. Raquelen eta Nerearen hitzetan, errekuperazio prozesua oso zaila izango litzateke akonpainamendu sendo bat egongo ez balitz. Laguntza horrek gizartetik eta erakundeetatik etorri beharko luke, emakumeari bere emozioak kudeatzeko bitartekoak eman behar baitzaizkio. Erakundeei dagokionean, badaude lan hori betetzen duten zerbitzuak; tamalez, gizartea epel samar ageri da oraindik ere auziaren aurrean.

Erakundeetako zerbitzuei begira, Nereak eta Raquelek hiru zerbitzu nagusi aipatu zituzten, askoz gehiago badira ere. Haietako bat, OsaNatur. Beraien hitzetan, “sendatzen” lagundu dituen elkartea da. OsaNatur “gizakiaren eta naturaren adiskidetza lortzeko asmoarekin eta esperientzia eta ikerketaren bitartez, natura-, animali- eta giza-portaera besarkatuz ezaguerak sortzen” dituen elkartea da. Horrez gain, Gipuzkoako Foru Aldundiko psikologia-zerbitzua ere aipatu zuten eta baita Eusko Jaurlaritzako Urratsez urrats proiektua. Proiektu honek baliabide zehatzak eskaintzen dizkio emakumeari, erreferentziaren bat eduki dezan eta, gutxienez, zer alternatiba dituen jakin dezan.

Hala ere, laguntza guztia gutxi da gure gizarteak sortu duen zulo larri hau estaltzeko. Izan ere, bi emakumeek ondorio kezkagarri bat mahaigaineratu zuten: indarkeria sukarra baino ez da, berdintasun eza duen gizarte gaixo batean.

 Arazoaren eragilea, arazoaren konponbidea?

Mendez-mende, belaunaldiz-belaunaldi, elur pelota baten gisara hasiz joan den arazo baten aurrean gaude. Berdintasun faltaren iturburua ezin da iraganeko puntu jakin batean finkatu. Jaiotzen garen unetik rol batzuk esleitu izan zaizkigu, sexuaren arabera, sexu organoen arabera. Gizarte garaikidean ere eskema horretatik irten gabe jokatzen du gizarte orok. Gizonak gogorrak, indartsuak, ausartak, aseptikoak omen; emakumeak aldiz bihozberak, bigunak, maitakorrak. Rolen bereizketa hutsa arazoa izanik ere, auzia ez da horretara mugatu. Izan ere, rol bakoitza estatus maila jakin batekin lotzen da, jarrera batzuei prestigio gehiago ematen diegu, gizonezkoen rolak izanik ia beti abantailadunak. Ez da ba garaia, beraz, rol hauekin hausteko? Zein da lehen urratsa emateko ahalduna?

Ander Ber

Ander Bergara azaroaren 20an ezagutu genuen, Bilboko Eusko Jaurlaritzako egoitzan. Itxaropenez beteriko hitzak aurkitu genituen berarekin partekatu genuen elkarrizketan. Eta ez da gutxiagorako, izan ere, ia 20 urte daramazki Emakunden aholkularitza lanean gizonen eta emakumeen arteko ezberdintasunak ezabatzeko helburua burutik kendu gabe. Gaur egun “Gizonduz” proiektuaren koordinatzailea da, hau da: emakumeen eta gizonen arteko berdintasunean gizonen paperaren garrantzia azpimarratzen duen programa. Helburua gizonezkoa auzian inplikatzea da. Bergararen aburuz, rolen eta estatusen banaketa da arazoaren pizgarria, estatus ezberdintasunak zapaltzaile eta zapalduen jokoa baitakar.

Diskriminazioaren oinarrian aurrezarritako rolak daudela kontsideratzen du. Ez da bakarrik jaiotzen garen momentutik dugun mezu edo kolore sinple baten existentzian ezberdintasunak daudela, baizik eta, arazoa, batzuk besteek baino balio handiagoa hartzen dutela da. Normalean gizonek egiten duten oro baloratuagoa dagoela kontuan hartuta, Gizonduzetik planteatzen ari direna emakumeentzako eta gizonentzako hobea izango den gizarte berri bat da. Horrek, gizonek zenbait pribilegio galtzea suposatuko luke. Pribilegio horien galera guztiz aberasgarria litzateke, abantaila ugari etorriko bailirateke beste bide batzuetatik.

Hala ere, horretarako pentsamolde aldaketa bat beharrezkoa izango da, eta hori ez da egun batetik bestera lortzen den zerbait. Pauso handiak ematen ari dira jada, baina hala ere, oraindik asko gelditzen da, diskriminazioa ez baita ikusten. Askotan emakumeak ez dira kontziente diskriminazioa sufritzen dutenik, ezta gizonak zenbait pribilegioren jabe direnik ere. Munduko lider gehiengoak, – bai lider ekonomiko, erlijioso, politiko, kultural, filmetako protagonista, abeslari entzutetsuenak… – gizonak dira. Baina ez gara konturatzen gizonak direnik ere. Eustaten datuen arabera, gizonek ordu bat gehiago dute aisialdirako emakumeek baino.

Etxe barruan ere gizonak baditu hainbat pribilegio. Bergarak dioenez, etxeko lanak egiten dituzten %72a emakumezkoak dira. Lan horiek egiteak egundoko ondorioak dakartza emakumezkoentzat. Lan munduko aukerak, hala nola, murriztu egiten dira. Eta etxe barruan berdintasuna lortzen ez den bitartean, etxetik kanpo ere ez da lortuko. Tolerantzia handia dago; emakumeak nahiz gizonak hainbat jarrera edota gertaera normaltzat hartzen ditugu, baina horiek matxismo sutila dira askotan.

Tratu txarren arlora hurbiltzen bagara, erakunde askoren helburua da eskubide berdinak izatea, baina rol horiek jarraitzen duten bitartean emakumeak indarkeria jasateko aukera gehiago izango ditu. Sufrimendu hori jasan duen emakume baten bergizarteratze prozesuan beraz, badago orain arte alboratu samar egon den eta kontuan hartu beharrekoa den pieza garrantzitsu bat; pieza hori gizona izango litzateke. Bergararen aburuz, gizonek bete behar duten papera ezinbestekoa izango da egoera hauetan. Gizonak pribilegioei uko egiten dien unean, aukeraz betetako etorkizuna zabalduko da.

Batzuetan pentsatu izan da tratu txarrak jasan dituen emakume batek mesfidantza izango duela gizonekiko, gizonengan ikusiko baitu bere erasotzailearen irudia. Baina arlo honetan lanean darabilten ahotsak bat datoz hitz hauek ezeztatzeko orduan. Gizonezkoei ezin zaie talde bereko kide uniforme gisa definitu, noski. Hau horrela, auzi honi aurre hartzeko prest dauden gizonen papera aldarrikatzekoa da. Elgarrestaren hitzetan, “Gizonen paperean badago arazoa, beraiengandik ere etorri behar da konponbidea; ezin da gizonaren papera ahaztu”. Jakina da tratu txarren zulotik irtetzea ez dela batere erraza. Askotan emakume bakoitzaren egin beharrekoa dela pentsatzen bada ere, ideia horrekin hautsi beharra dago. Auzi hau gizartearen auzia izanda, pertsona ororen ardura da egoera horretan dagoen emakume bati lagundu eta babesa ematea; eta hor gizonen kolektiboak berebiziko papera izan dezake. Egoerak entzun, ulertzen saiatu eta bidean aurrera egiten laguntzeko makulu ona izan daiteke. Are gehiago, beharrezkotzat ere jo izan da gizonaren babesa. Bergararen ustez emakumeek shock momentutik errekupertazeko babesa behar dute eta gizonak alboan izatea emakumea lagun dezake kolektibo honekiko izan dezakeen bildurrak uxatzeko. Beraz, gizonak “gizonaren” rolak alde batera utzi eta eredu izan behar du, emakumeei eta, oro har, gizarteari erakutsiz zein izan beharko litzatekeen pertsona zintzo baten benetako papera.

Galdera asko, erantzun mugatuak

Baina nola lortu gizona inplikatzea? Galdera zaila da, eta erantzun eraginkorrik edo zehatzik gabekoa. Argi dago hezkuntza beharrezko lanabesa dela bide horretan. Nahikoa izan ez bada ere, auzi honi aurre egiteko neurririk gehienak bide honetatik etorri dira. Hezkuntzaren bitartez lortuko da kontzientziazioa, eta kontzientziazioaren bitartez lortuko da berdintasun falta eta tratu txarrekin amaitzea.

miren elgar

Injustizia hauen aurrean, justizia eskatzen dugu behin eta berriz. Tratu txarren edo heriotzaren eragilea epaitu eta gartzelan sartzearekin pozik geratzen garela dirudi, arazoa bukatua bailitzan. Baina ez gara konturatzen bidegabekeri horren sortzaile eta zabaltzaile ere bagarela. Zoritxarrez, horrelako kasuak egunero ikusten ditugu gure gizartean. Miren Elgarrestaren hitzetan: “Inor ez da jaiotzen gorrotoa zainetan daramala. Gorrotatzen, ez errespetatzen, tratu txarrak ematen… ikasi egiten da. Beraz, maitatzen eta errespetatzen ere ikasi egin daiteke”. Hezkuntza da gakoa. Eta hori denon ardura da.

Erreportai osoa ikusteko sakatu hemen: MoretikHaratago

– Miren Elgarrestaren diskurtsoa “Hitza ematen dut”en, azaroaren 23an, ikusgai: hemen.

– Ander Bergarari Eusko Jaurlaritzan egin genion elkarrizketaren zati bat, ikusgai: hemen.

 

GORPUTZA PRESONDEGI

Zer egingo zenuke zure 4 urteko semeak neska izan nahi duela esaten badizu? Eta 14 urterekin amaren arropa janztea nahi badu neska sentitzen delako? Genero-disforia duten pertsonen genero identitateak eta sexu biologikoak ez dute bat egiten. Arazoa haurtzaroan hasten da, eta nerabezaroan egoera konplexuagbihurtzen da.                                             Horrela hasi zen Maialenen kasua.

Kepak eta Arantzak poz handia hartu zuten guraso izango zirela jakin zutenean. Haurdunaldi gazi-gozoa izan zen, eta bederatzi hilabeteren ostean jaio zen Iñigo.

Haurraren lehen lau urteak normaltasunez igaro zituen familiak. Etxeko txikiak bere adineko beste edozein umek bezala jardun zituen urte horiek, bere hitzetan eta jarreran gauzak aldatu ziren arte.

Gabonak iristean Iñigok bere opariak jaso zituen, baina beste urteetan ez bezala ez zien jaramonik egin. Bazirudien gurasoek erositako kamioi eta tren jolasak ez zitzaizkiola intereseko iruditzen. Familian elkartu ziren, urtero bezala, eta mutikoak bere lehengusinen panpina berriekin jolastu nahi zuen. Ordutik aurrera Iñigoren gurasoak konturatu ziren bere mutikoak gizartean nesken jolas kontsideratzen zirenak zituela gustuko, ez ordura arte oparitzen zizkiotenak; ez zioten garrantzi handirik eman, ordea.

Gabon horien ostean gauzak asko aldatu ziren. Iñigok jada kontzientzia gehiagorekin hitz egiten zuen, bizi zuen errealitatearen nozioa zuen eta ispiluan ikusten zuena ez zitzaion gustatzen. Egoera horren berri ematen zien gurasoei. Hala ere, behin etxean “nik lehengusinak bezala, neska izan nahi dut” esan zuenean hartu zuten zentzua Iñigok ordura arte bidalitako.

46148_525626700803752_75501689_n

Kepak eta Arantzak ez zuten egoera inorekin partekatu. Internet bitartez hasi ziren haur eta hezkuntza foro ezberdinetan bizi zuten egoeraren inguruko informazioa biltzen, guraso askoren istorio eta kontakizunak topatzen. Bertan genero-disforia, transexualitatea, genero ez normatiboa, gay, transgenero eta ezezagunak zitzaizkien beste kontzeptu askoren berri izan zuten lehen aldiz. Baita LGTB kolektiboari buruzko informazio gehiago ere. Gizarteak orokorrean izan ditzakeen aurreiritziez eta estereotipoez ohartarazi ziren. Ordura arte ezezaguna zitzairen errealitatea ezagutzen hasi ziren. Baita ordura arte Iñigok bidalitako mezuak ulertzen hasi ere. Ezezaguna zitzaien egoera horren aurrean, laguntza profesionala bilatu behar zutela ohartu ziren.

Gai horietan aditua den psikologo batengana jo zuten: Jesus Estomba. Berak zein pausu jarraitu behar zituzten eta egoerari aurre nola egin azaldu zien; izan ere, genero-disforia duten haurrek mezu oso argiak bidaltzen dituzten arren, urteetan aurrera umeak duen eboluzioa gertutik jarraitu behar da, transexualitatea ez den beste errealitate batzuen aurrean egon daitezke eta.

Estombak Berdindu! erakundearekin jarri zituen harremanetan, Euskal Herriko transexualen egoera kudeatzeko Eusko Jaurlaritzak martxan jarri zuen erakundearekin. Bertan Sarai Montes eta Ares Piñeiro ezagutu zituzten, biak transexualak. Beraiei esker kontzeptu nahasmena argitzeko aukera izan zuten. Beharrezkoa da gaiarekin lotutako kontzeptu garrantzitsuenak ondo ulertu eta argi izatea.

Egoera bera bizi duten hainbat gurasoen esperientzia ezagutzeko aukera eskaini zien Berdinduk. Esperientzia horiekin beste ume askok zenbat sufritu izan duten ikusi zuten, eta Iñigok hori guztia ez jasatea zen helburu nagusia. Ordura arteko susmoak aurrera eginez gero eta Iñigo transexuala izanez gero, gurasoak egoera horretarako prestatu beharko liratekeela abisatu zitzaien.

Gurasoak kezkatuta bueltatu ziren etxera, prozesua zaila izango zelako, baina bazekiten txikiaren onerako izango zela; haurra zoriontsu izateko beharrezkoa zen.

Oraindik ere ondorioak ateratzeko goiz zen arren, gurasoek Berdinduko profesionalekin batera bidea eraikitzen hasi ziren. Iñigo agian ez zen Iñigo izango, txikiak betidanik neska zela sentitzeko aukera bertan zegoelako. Hala izanik, gurasoek azkar ulertu behar zuten txikiari erreferentzia egiteko erabiltzen ziren hitzak maskulinoan erabiltzeak mina sortu ziezaiokeela, erabiltzen den hiztegiak duen eraginaz ohartaraziz, adibidez.

Gainera, beste eskola guztietan gertatzen zen bezala, eskolan ez zegoen horrelako egoerarik kudeatzen jakiteko jarraitu zitekeen protokolorik. Irakasleek, egoera askotan, ez zekiten zer egin edota zein jarrera hartu egoeraren aurrean. Egoera berria baitzitzaien.

Berriro ere, asko lagundu zien Berdinduk; izan ere, beste ume, guraso eta irakasleei egoera ulertzen lagundu zien.

Iñigok sei urte bete zituenean guraso eta profesionalek gero eta argiago zuten transexuala zela. Urte horietan, txikiak, Maialen izena gehiago gustuko zuela zioen han eta hemen, eta profesionalen aholkuetan, Kepa eta Arantzaren txikia Maialen izaten hasi zen.

Ordurako, familiako gainontzeko kideak gaiaren inguruan informazioa jasoa zuten. Maialenek bere lehengusinekin egiten zuen jolas: arropa, panpina eta makillajearekin. Igarotako Gabonetan ere gurasoek egindako opariak gustukoago zituela adierazten zuen Maialenek, dena Berdinduko profesionalek zioten bezala ari zen gertatzen.

Zortzi urte bete zituenean jada neskato itxura zuen. Soineko, ile luze eta beste zenbait konplementurekin irteten zen kalera.

espejo

Eskolan, irakasle eta Berdinduko profesionalak gainean zeuden arren, batzuetan bere ikaskideen irainak jasotzen zituen. Gainontzeko umeek ez zuten ulertzen lehen Iñigo zen mutikoa nola izan zitekeen orain Maialen.

Neskatoak gauza asko lortu bazituen ere, eta zoriontsu zen arren, bazirudien beti zerbait gehiagoren beharrean zegoela. Ez zuen ongi ulertzen zergatik eskolako aldageletan ezin zen gainontzeko neskatoekin aldatu, zergatik komunera zihoan bakoitzean oraindik ere zutik egin behar zuen pixa gainontzeko neskatoek eserita egiten bazuten.

Pixkanaka konturatzen hasia zen neskato itxura lortu zuen arren, bere baitan, bere gorputzean, zerbait faltan sumatzen zuela. Berak oraindik ezin zuen ulertu.

Gurasoak egoera horretarako prest zeuden arren, adingabeen egoera juridikoa oso konplexua da eta ezer gutxi zuten egiteko. Maialenek hormonak hartuko zituen denbora gutxira, bere gorputzak hainbat aldaketa jasango zituen, baina hemezortzi urte bete arte itxaron beharko zuen fisikoki aldaketarik handiena egiteko: sexu aldaketa.

NERABEZAROA…

Nerabezaroan argi zuten guztiek Maialen transexuala zela. Maialenek geroz eta hobeto ulertzen zuen bere egoera, eta bazekien gauza batzuek denbora behar zutela.

ccoo-trans-educacion

Laguntza psikologiko handia jaso behar izan zuen ordea nerabezaroan zehar. Itxuraz neskatila zen eta horrela kontsideratzen zuten bere ingurukoek.

Hala ere, bere lagun guztiek bere lehen maitasun istorioak zituztenean, berak oraindik ezin zituen normaltasunez bizi. Zaila egiten zitzaion mutilari Maialen izan arren hanka tartean berak zuen berdina zuela azaltzea.

Harreman berriak egiterakoan, kontu handiz ibili behar izaten zen askok, bere ezjakintasun eta heldugabetasunagatik, iraindu eta min egiten ziotelako.

Nerabezaro konplexu baten ostean, Maialenek hemezortzi urte bete zituen eta bere urtebetetze eguna oso berezia izan zen. Ordura arteko guztiak prozesu luze bat osatzen zuen, baina egun hartatik aurrera beste prozesu luze eta konplexu bati emango zion hasiera. Sexu aldaketak laguntza psikologiko gehiago eskatzen zuen, bere gorputzak jasango zuen aldaketa handi horretarako prest egon behar zen Maialen.

HELDUTASUNA: OPERAZIOAREN ONDORENGO BIZITZA?

Maialenen istorioak amaiera zoriontsua izan duen arren, gure inguruan oraindik ere pertsona askok sufritzen dute aukeratzen ez duten egoera. Munduan, bere buruaz beste egitea izaten da transexual askoren irtenbide bakarra.  Datuak kezkagarriak dira.

mapa

Leelah Alcorn estatubatuarra izan da azkeneko biktima. 17 urteko transexualak bere buruaz beste egin zuen abenduaren 28an, ingurukoen onarpen ezak bultzatuta.  Genero-disforia errealitatearen parte bezala identifikatzea, XXI. mendeko erronka nagusietako bat da. Eta errealitatea denez, ez da ezkutuan eramateko ezer

Maialenen bizitzarekin identifikatuta sentitu bazara, edo genero-disforiaz gehiago jakin nahi baduzu, deitu Berdindu!-ren zenbakira: 675459317 edo 9434685

Erreportajea kontsultatzeko eta deskargatzeko klikatu hemen: Gorputza presondegi