Archivo de la categoría: Erreportajea 2015-2016

Katalunia demokrazia eske

Azkeneko urteetan herrialdeko panorama politikoa astindu dute demokrazia aldarriek. Sentsibilitate politiko bakoitzak irtenbide demokratikoa eman nahi dio, hori zertan datzan adostu gabe.

katalunya diada

Lukas Barandiaran, Gorka Benito, Igor Etxebarria eta Mikel del Val

Gutxitan gertatu ohi da gatazka baten baitako aurkako bi alderdiek argudio bera erabiltzea bakoitzak bere nahiari zilegitasuna emateko, kontuan hartuta bi nahi horiek bateraezinak direla. Surrealista, pentsa lezake batek, inkongruentea, beste batek, egoera hau ,ordea, Espainiako Estatuko esfera politikoan ematen ari den berebiziko eztabaidan gertatzen ari da. Alderdi Popularrak Kataluniako prozesu independentistari zilegitasuna kentzeko, “antidemokratikoa eta askatasunaren aurkakoa” dela dio. Prozesu independentistaren bultzatzaileak, berriz, erabakitzekoeskubidean eta herritarren mandatuan, hots, demokrazian funtsatzen dute beren ekina. Bietakoren bat azpijokoan dabilenaren seinale? Ala besterik gabe, kontzeptua ulertzeko modu desberdinak?

PP-k Kataluniako prozesu independentista “antidemokratiko eta askatasunaren aurkakoa” dela dio.

Prozesu independentistaren bultzatzaileak demokrazian funtsatzen dute beren ekina.

Ez zaio galderari erantzun behar ohartzeko demokrazia kontzeptuak garrantzi handia duela egungo eztabaida politikoetan; zilegitasuna, eta ondorioz, boterea ematen dio kontzeptuaz jabetzen denari. “Demokratak” duen boterea, beraz, nabarmen igartzen da; ez hainbeste, “demokrata” horrek defenditzen duen edukia zein den, kontrako ideiak dituzten biek argudio bera baliatzen baitute.

Hau da, Kataluniako egoerari irtenbide demokratikoa eman nahi diote alde guztiek: Espainiako Konstituzioaren defentsa sutsua egiten dutenek, zein alde bakartasunetik Kataluniako Errepublika eraiki nahi dutenek. Baina, orduan, zein da irtenbide demokratikoa?

Egun Katalunia egunkarietako portadetan mantentzen duen gertaeren jatorria urte batzuk lehenago jarri behar dugu. Alde batetik, Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Estatutua ukatu zuen 2010ean; aurrez kataluniarrek erreferendumean eta Espainiako Gorteek onartu zuten testu berbera. Jasotako ezetzak ernatu zuen egungo prozesuaren hazia. Bestalde, Estatuko ordezkapen sistemarekiko desadostasuna adierazten zuen mugimendua piztu zen 2011an, oro har 15M bezala ezagutzen dena. Mugimendu horrek eginiko eskaerek ere eduki zuten oihartzuna Katalunian, horren adibide argiena, urte hartan bertan Parlamentua inguratu izana.

artur mas

Demokraziaren aldarria

Bi mugimendu horiek eraldaketa demokratikoak galdegiten zituzten. Eraldaketa nahi hori argi azaltzen du Mario Zubiaga EHUko irakasleak: “Azkeneko hauteskundeetan Katalunian gehiengo oso batek esan badu ez zaiola gustatzen konstituzio hori, eta ez duela beretzat hartzen, esan nahi du Katalunian data iritsi zaiola Espainiako Konstituzioari”.

Biak ala biak eskakizun demokratikoak ziren, txanpon berberaren bi aldeak. Katalunian, ordea, bi eskariek bat egin zuten. Ordezkatze sistema klasikoarekiko kritika eta eraldaketa eskaria nazio askatasunaren aldarrikapenean txertatu zen; honela, bi eskari demokra
tikoak autodeterminazioaren aferak barnebildu zituen. Demokrazia eskaerak presio handia egin zuen gizartetik, eta hori izan berau kanalizatzeko tresna.

Aldarriak, 2010ean indarra hartu zuen unetik hazi egin da esponentzialki; erabakitzeko eskubidearen eta independentziaren aldekoak etengabe hazi dira. Horren erakusle da, besteren artean, herritarren %80 erabakitzeko eskubidearen aldeko izatea, eta udalerrien %90 ere, Nuria Miralles CUPeko idazkaritza nazionaleko kidearen eta Zubiagaren arabera.

2010ean Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Estatutua ukatu zuenean ernatu zen egungo prozesuaren hazia.

Azkeneko Diadan, 2015 ekoan, herri baten populazioaren %15-20 mugitu zen aldarri baten alde.

Baina Mirallesek dioen antzera, mobilizazio indepedentista handiena ez da izan hauteskundee
tan baizik eta kalean. Alderaketa interesgarria egiten du Zubiagak horren harira; azkeneko Diadan, 2015ekoan, zenbat milioi pertsona mugitu ziren aztertuta, herri baten populazioaren %15-20 mugitu zen aldarri baten alde. Espainia mailan ehuneko berdinak aplikatuta, ez litzateke posible izango horrelako manifestazio bat; non biltzen dira, ehunekoak mantenduta, 7 edo 8 milioi pertsona?

Deigarria da, halaber, Zubiagak prozesua Kataluniako gizartean aparraren antzera hedatu izanari egozten dizkion arrazoiak. Bere ustetan, orain arte Espainiako Gobernuak mantendutako jarrera ezezkorra izan da gorakada horren erantzule. Gobernuaren jokamoldea azaltzeko ondorengo arrazoia ematen du: egoera honetara heldu gara ez zaiolako erantzuna eman aurreko markoari, erabakitzeko eskubidea bai ala ez markoari. Bere iritziz, Espainiak beldurra dio aurreko markoari, badakielako galduta zeukala eztabaida aurreko markoan, eta pentsatu du hobe dela marko independentistara eramatea eztabaida hau, hor irabazteko aukera duelako. Eztabaida independentzia bai ala ez baldin bada, posizioa parekatu egiten da. Behartu egin ditu ICV, Catalunya Sí que es Pot eta PSC Espainiaren aldeko defentsa egitera.

Erreferenduma irtenbidea ote?

Prozesu honen irtenbidea zein izango den argi dauka Zubiagak: “Nik esango nuke modu oso partikularrean, indar metaketa honek guztiak, arrazoizko ikuspegi batetik beiratuta, emango duen emaitza izango dela Kataluniak legezko erreferendum bat egingo duela bere estatus politikoari buruz”.

Baina denak ez datoz bat erreferendumaren irtenbidearekin, bando “demokrata” batean zein bestean. Mirellesek dio tresna “arriskutsu eta manipulagarria” dela. “Ezezkoaren alde egingo ez lukeen jende askok aukera hori hautatuko luke, baina umezurtz utziko lituzke, nolabait. Bere bizitzaren etorkizuna, baita familiarena eta komunitatearena momentu batean aukeratzera behartzen ari zara egoera horretan”.

Demokraziak herritarren nahiaren arabera jokatzea inplikatzen du, baina gizartearen erabakia zein den ondorioztatzeko iritzia emateko mekanismoak erabiltzea beharrezkoa da, hots, mekanismo partehartzaileen beharra dago. Zubiagak hainbat mekanismo azaltzen ditu “demanda edo errebindikazio sarrera desberdinak” jasotzeko. Bata “botoa edo boto arautua”, beste bat litzateke “mobilizazioa kalean, maila desberdinetan”. “Erdibideko formulak” ere aipatzen ditu, A-9ko kontsulta, esaterako. Beste modu batzuk “ikuspegi korporatiboago batetik, interes talde, presio eta bestelakoek egiten dituztenak”.

Mirallesek ere erreferendumetik haratago begiratzen du; prozesu hau “botoetara itzuli da” lehenago “mugimendu herritarra” egon zelako. Kataluniako gizartearen aktibismo politikoa azpimarratzen du: “Ez soilik independentziaren kontuagatik, murrizketen aurkako borroka oso indartsua izan da, azkenaldiko greba orokorrak oso indartsuak izan dira, hau da, herriaren mobilizazio politikoaren gaitasuna bozka bat hautestontzi batean jartzetik haratago doa”.

1332949070_1

Hirugarren bidea

Baina Zubiagak beste parte-hartze mekanismo bat proposatzen du gizartearen nahia gauzatzeko Kataluniako prozesuan, “herri mailan, behetik gora eta udaletatik abiatuta prozesu konstituziogilea”. Zubiagaren hitzetan, prozesu horrek legedi propio baten garapena erabakiak hartzeko gaitasunaren garapena udaletatik hastea dakar, eta lanean hastea de facto estatu bat izango balira bezala udaletatik erabakiak hartzen, horrek suposatzen duen ikuspegi parte-hartzailearekin. EHUko irakaslearen arabera, “zenbait alderdik” bultzatzen duten bidea da hori; CUPek hain zuzen.

Mirallesen hitzetan mekanismo hoberena prozesu konstituziogile “parte-hartzaile eta herritarra” da; horren bitartez etorkizuneko Kataluniako Errepublika zentzuz eta edukiz doitzen da; galdera planteatzeko garaian, baiezkoa eman ezkero, ze Kataluniari baiezkoa ematen zaion zehazten da.

Esaterako, CUPek proposatutako prozesu konstituziogileak hainbat maila edukiko ditu, eta ahalik eta parte-hartzaileena izaten saiatuko; horretarako, udalak, herri mugimenduak, sektorekako mugimenduak, sindikatuak, bestelako antolakundeak, erakunde publikoak inplikatzen saiatuko dira, hau da, akordio sozial justuago bat lortzea litzateke helburua, berdintasunaren aldekoa, askeagoa, soberanoagoa. Finean, gizartea egituratzen duten muineko aspektu guztiak eztabaidatu nahi dituzte, CUPen esanetan, horiek beti etorri izan baitira Espainiako Estatutik edo Kataluniako eliteek beren kabuz adostu dituztelako. Gizartearen berdefinizio prozesu bat da, etorkizuneko Kataluniaren eraikuntza prozesua, edukiz betetzea, tresnaz doitzea, eta beste akordio sozial bat lortzea, zeinarekin gizartearen zati zabal bat eroso sentituko den. Ideia hori baina, parlamentura eramango litzateke, CUPek ez baitu nahi proiektu alderdikoi bat edo alderdi bakar bati lotutako proiektu politikoarekin lotu dadin; instituzio publikoen iniziatiba bilakatzea nahi dute, Kataluniako soberania jaso dezan.

Hasierara itzulita, Katalunian azken urteetan izandako eskari demokratikoak, Kataluniako nazioaren autodeterminazioa indarrean jartzea, eta mendebaldeko demokrazia ordezkatzailea eraberritzeko beharra, erantzuna jasoko lukete. Prozesu konstituziogilearen baitan, Kataluniak Espainiako Estatuarekin eduki nahi duen harremana zehaztuko litzateke, alde batetik. Eta bestetik, demokrazia ordezkatzaile klasikotik haratago, demokrazia forma berri eta sakonagoak eskainiko lizkioke bipartidismoaren amaiera iragartzen duten horiei. Azken urteetan Katalunia astindu duten fenomenoei irtenbide demokratikoa.

Erreportaje osoa: Katalunia demokrazia eske

Zabaldu begiak

“Transexualitatea izateko beste era bat da, begi urdinak izatea bezala. Horrek suposatzen duen gauza bakarra da medikuak zure genitalen arabera neska edo mutila zinela esatean, nahastu egin zela” Xabier Lozano

Gai hau ulertzeko beharrezkoa da genero identitatea zer den ulertzea. Maiz, sexu identitatearekin nahastu ohi da, baina ez da gauza bera. Sexu identitatea erakarpen sexualarekin lotzen da; hau da, gizabanakoa bisexuala, homosexuala edo heterosexuala den. Genero identitateak, ordea, sexu psikologikoari egiten dio erreferentzia; sexu organoetatik at, bakoitzak duen generoari. Jaio orduko sexatzen gaituzte gure sexu organoen arabera. Zakila badu mutikoa izango da, alua badu neskatoa. Genero biologikoak zehazten al du, bada, gure izatea?

Ohikoena organo sexualak genero identitatearekin bat joatea den arren, ez da beti hala gertatzen. Eredu tradizionaleko gizarteetan, gehiengoena normaltzat hartzen denetan, beharrezkoa da baieztapen hori errotik aldatzea. Haurrei sexu heziketa irakastean ere, zakila-mutila, alua-neska azaltzen diegu. Bada garaia genero identitateari bidea irekitzeko. Gure haurrek jakin behar dute pertsona baten genero identitatea ez dutela sexu organoek mugatzen.

Pertsona baten sexu organoa eta genero identitatea bat ez badatoz, transexuala izango da. Ez da egoera berri bat, transexualitatea beti existitu izan da. Urte askoz isilpean gorde izan da, gizartearen erantzunaren beldur. Egun, argitara ematen den arren, gizarteak asko du ikasteko. Ez al da nahikoa sufrimendu zure genero identitatearekin bat ez doan gorputz batean preso egotea, gainera, gizartearen aurreiritziak jasan behar izateko?

Ez pentsa gure inguruan egoera hori ematen ez denik. Euskal Autonomia Erkidegoko gizartea anitza da. Zaila da bizi diren transexualen estimazio zehatza egitea. Ararteko datuen arabera, EAEn 108 transexual daude eta urtero hiru kasu berri agertzen dira. Errespetuz erakundeak 2014. urtean 650 kontsulta jaso zituen. Euskal Autonomia Erkidegoan nazio mailan baino erakunde gehiago daude transexualitatearen arloa jorratzen dutenak. Gainera, sexu aldaketarako tratamendua gizarte segurantzak bermatzen du. Espainiako hainbat erkidegotan, aldiz, ez da doakoa edo eta zailtasun asko jartzen dituzte sexu aldaketa egin ahal izateko. EAEko instituzioen eta erakundeen kudeaketa eredutzat dute.

Eusko Jaurlaritzak transexualitatea kudeatzeko hainbat zerbitzu eskaintzen ditu, nagusia Berdindu da. Zerbitzu hori Gipuzkoan Gehitu elkarteak kudeatzen du eta Bizkaian eta Araban Aldartek. Sexu eta genero aniztasunari buruz informazioa eta arreta ematen die lesbianei, gayei, transexualei, bisexualei, intersexualei eta haien ingurukoei. Helburutzat gizarteak kolektibo horiekiko duen pertzepzioa aldatzea eta pertsona hauen gizarteratzea dira.

Helburu horiek betetzeko, hiru zeregin berezi ditu; lehenik, Lesbiana, Gay, Bisexual, Transexual eta Intersexual elkartekoei edo hara gerturatzen direnei arreta eta aholkuak ematea sexu-joeraren edo sexu-genero-identitatearen inguruko edozein gairi buruz.  Bigarrenik, informazioa eta arreta ematen die hezkuntza-komunitateari, gizarte-eragileei eta profesionalei, komunikabideei eta, oro har, herritarrei. Azkenik, erakundearen xedea LGBTI fobia desagerraraztea izanik, LGBTI kolektiboari eragiten dieten lege eta politikak proposatzea eta diseinatzea.

 


 

Euskal Herrian transexualitatea kudeatzen duten erakundeetako batzuk ondorengoak dira:

GEHITU

Sexu orientazioagatik edo identitate sexualarengatik edozein motatako diskriminazio sozialekin zein legalekin amaitzea da beraien xedea. LGTBren eskubideak defendatzeko ekimenak bultzatzen ditu eta bazterketaren aurka lan egiten du, batez ere komunikabideetan, erakunde publikoen aurrean eta hezkuntza-arloan.

ERRESPETUZ

Transexual talde batek sortu zuen, konturatu ondoren EAEn horrelako zerbitzu baten hutsunea zegoela, hau da, egoera horretan aurkitzen diren pertsonei laguntza, arreta, eta informazioa eskainiko dizkien zerbitzu baten hutsunea. Transexualek Errespetuzera jotzen dutenean euren berdin baten arreta bilatzen dute; konprenitzen dituen norbaitena. Informazioaz gain, kontsolamendua ere bilatzen dute.

CHRYSALLIS

Haur eta nerabe transexualen familiek osatutako taldea da; familiako kide guztiek dute lekua Chrysallisen. Erakundeak lortu nahi du familiak bakarrik ez sentitzea bidean. Beraien antzeko egoeran bizi diren familiak eta haurrak elkartu nahi ditu erakundeak.

ALDARTE

Aldarte gayei, lesbianei eta transexualei arreta zerbitzua, hezkuntza eta babesa eskaintzen dien elkartea da. Aldartek zerbitzu ezberdinak eskaintzen ditu: lege aholkularitza, ikerketa eta dokumentazioa, laguntza psikologikoa, Berdindu familiak eta Berdindu pertsonak.

 


 

Erakundeek lan handia egin arren, badira oraindik ere konpondu beharreko hainbat arazo.Pertsona transexualek oztopoak aurkitzen dituzte gizartean. Kalean edo leku publikoetan duten onarpen eza ez ezik, EAEko funtzionarioek gaiaren inguruan duten ezjakintasuna jasan behar izaten dute. Funtzionarioek ez dituzte ezagutzen transexualen eskubideen aldeko legeak Hori dela eta, hainbat egoeretan transexualak eurak dira funtzionarioei azalpenak ematen dizkietenak. Lege nagusiak bi dira:  14/2012  legea, ekainaren 28koa, transexualak genero identitateagatik ez baztertzeari eta haien eskubideak aitortzeari egiten dio erreferentzia. Bigarrena 3/2007 legea da, martxoaren 15ekoa eta erregistroan pertsonen sexuaren aipamena zuzentzeko eskubidea arautzen du.

Osasun zerbitzuak pertsona transexualentzako, bereziki, oso garrantzitsuak dira. Baina mediku askok ez dakite gaia nola tratatu behar duten. Transexual bat medikuarengana joaten denean, askotan, zailtasunak ditu. Mediku askorengatik pasatu beharra dauka, bukaeran berriro lehenengora itzultzeko. Hori guztia komunikazio faltaren ondorio da. Pertsona horiek ez dira gaiaren inguruan informatuak izan, eta aipatu berri diren bezalako gertakariak gertatzen dira ondorioz.

Gizartean ere gaiaren inguruko ezjakintasuna dago, horregatik transexualek zailtasunak dituzte onartuak izateko. Aurrez aipatu bezala, pertsonak emakumezko eta gizonezko direla soilik irakasten da txiki-txikitatik, eta, horregatik, zaila egiten da transexualen kasua ulertzea eta onartzea.

Aldea dago gizonezko edo emakumezko transexual izatearen artean. Emakumezko transexualek zailtasunak gizartean dituzte nagusiki. Itxura fisikoari begira, transexualitate prozesua gehiago antzematen da eta gizartearen erantzuna ez da ona kasu askotan. Gainera, emakumea bigarren mailako genero kontsideratzen den gizarte patriarkal honetan, emakumezko transexualek zailtasun handiagoak dituzte. Behin emakumezko batek transexuala dela adierazi duenean, gizartean mailaz jaitsi dela bezala hartzen da. Gizonezko transexualen kasuan aldiz, gizarte maila eskala horretan gora egin duela ikusten da eta zailtasunak ez dira hainbestekoak gizarte aldetik.

Normalizazioa lortzea prozesu luzea da eta ezin da bat-bateko aldaketarik lortu. Gizartean oso barneratuta dago gizon-emakume binomioa eta zaila da gizartean pentsaera aldatzea. Horregatik, denbora eta lanketa handia behar da emaitzak ikusteko.

ERRONKAK

Etorkizunean lortu beharreko erronketako bat genero rolekin amaitzea da. Aipatu bezala, genero rolak txikitatik irakatsi izan dira. Transexualitatearen onarpena lortzeko beharrezkoa da horiekin amaitzea. Gizon-emakume binomio tradizional horrek mugak jartzen dizkio genero identitateari. Gizartean, ez da gutxiengo horien berri, eta ezagutza hori funtsezkoa da gainontzekoen eskubide berak izateko. Gizarteak, transexualen guztizko ezagutza lortzen duenean lortuko da genero rolekin amaitzea.

Egungo gizarteak duen arazorik handienetako bat transexualitatea gaixotasun kontsideratzen dela da, hau da, patologia. Munduko Osasun Elkarteak (MOE) transexualitatea gaixotasun mentalen zerrendan sailkatzen du, ondorioz, transexualitatea psikologiatik edo psikiatriatik aztertzen da; hau da, Transexual batek estatus horren onarpena jasotzeko, sexu-aldaketa egin ahal izateko, bere benetako identitatea onartua izateko eta NANan generoa errekonozitzeko, psikiatra baten onarpena behar du. MOEren, pisua duen, erakunde batek transexualitatea patologia dela esateak eta medikuntzaren arloko profesionalek egoera horri aurre egin ezean, pertsona transexualen bazterkeria areagotzen du.

Gizarteak transexualitatearen egoeraren berri jakiteko eta gizarteko dibertsitatea onartzeko beharrezkoa da komunikabideetan gaia normalizatzea. Komunikabideak gizarteari mezua helarazteko bitarteko izan behar dute.

Erronka hauei aurre egiteko denbora behar da. Ez da gauetik egunera lortuko aldaketa. Horretarako funtsezko tresna hezkuntza da. Transexualitatea hezkuntzan garatzea beharrezkoa da normalizazioa lortzeko. Egun, egin dira hezkuntzan aurrerapausoak. Zorionez, generazio berriek erraztasunak dituzte aspektu honetan, eta, transexualitatearen onarpena errazagoa da. Era berean, pertsona transexualek euren nortasuna adierazteko askatasun handiagoa dute. Hala ere, oraindik lan handia dago egiteko.

Erronkak zailak eta epe luzekoak dira; urteak beharko dira ereindako haziak loratzeko. Borroka honetan ezin da etenik egon, nahi edo ezko borroka da normalizazioa lortzeko. Saray Montes transexualak esan bezala: “Niretzat ideala inor borrokan ez egotea litzateke, ez dagoelako borrokatu beharreko ezer”.

MORETIK HARATAGO

“Indarkeria sukarra baino ez da. Berdintasun eza da gaixotasuna”

Sei. Itxuraz zenbaki bakarra badirudi ere, esanahi krudela du atzetik. 2015ean sei emakume erail zituzten beraien bikotekideek edo bikotekide ohiek Euskal Herrian. Espainian 57, Frantzian 118… Zer dago, baina, zifra horien atzean? Estatistikak dira, bai, baina zer dira ba, estatistikak, errealitatearen argazki bat baino ez badira? Gurasoen, seme-alaben, lagunen, ezagunen, bizilagunen… sufrimendua islatzen dute. Guztiek sufritzen dute inguruko pertsona baten sufrimenduarekin, eta are gehiago justifikaezina denean.

Baina, zoritxarrez, ohitu egin gara eta gure harridura zenbakietara mugatzen dugu. Zorigaitzaren oihartzunak irauten duen bitartean, etengabeak dira “emakume gaixo” baten kasuaren irudiak albistegietan. Bi egun horiek pasa ostean, ordea, zifren multzoan sartzeko txartel dohaina irabazten du emakume horrek. Ohitu gara berdintasun faltara, ohitu gara tratu txarretara, ohitu gara behin eta berriz eraildako emakumeen berri izatera. Ohitu gara.

Eta bidegabeko ohitura horien barruan, hutsune bat dagoela jabetzea zaila egiten zaigu. Hedabideek kasurik gogorrenak erakusten dizkigute: indarkeriarik latzena jasan duen emakume baten istorioa, eraila izan den arte. Baina, atzetik, guretzako ikusezinak diren ehundaka kasu daude. Eta, zoritxarrez, ikusezinak dira erailak izan ez direlako.  Emakundeko iturriek diotenez, tratu txarren kasuen %75aren inguruan erakundeek ez dakite ezer. Baina emakume horiek ere jasan dute arazoak suposatzen duen gaitz erraldoia. Batzuek aurrera pauso bat emateko kemena izan duten arte.

Horrela, prozesu luze bati eman diote hasiera, epaiketaz epaiketa, ametsgaiztoaren irteera bilatuz. Orduan, tratu txar horien eragileak zigorra jasoko du eta biktima askea izango da. Baina, zein puntutaraino izango da libre? Noiz arte izango da biktima? Nolakoa izango da emakume horren bizitza une horretatik aurrera? Nolakoa izango da bere “bergizarteratzea”? Galdera mordoa, erantzun gutxi.

mujer-y-carcel

Eta ondoren, zer?

“Indarkeria erabili duen gizon batek bere zigorra betetzen duenean, gaizkile izateari uzten dio. Indarkeria jasan duen emakume batek ordea, betirako izan behar du biktima? Zergatik?”. Indarrez, dardar egin gabe, galdera hori bota zuen Nereak. Nerea, Raquel bezala, urteetan “maitasunaren” (sasi-maitasunaren) alderik ilunena ezagutu zuen emakumea da. Biak Tabakaleran azaroaren 23an ospatu zen “Hitza ematen dut” proiektuan ezagutu genituen. Proiektu honek “hitza” du erdigune, Miren Elgarrestaren, Gipuzkoako Aldundiko Berdintasun zuzendariaren, hitzetan, “gizarteko arazoak eraldatzeko tresna egokiena baita”. Bi emakumeak Eibarko “Andretxe” edo “Mujeres al cuadrado” elkarteko kide dira. Elkarte honek genero biolentzia jasandako emakumeei laguntza eta orientazioa eskaintzen die.

Captura de pantalla 2016-01-13 a la(s) 23.56.42

Hitzen tartean, egi trinko eta garrantzitsu bat azaleratu zuten bi emakumeek. Tratu txarrak jasan dituen emakume batek ez dio inoiz biktima izateari utziko gizarteak ez badio paper hori kentzen. Biktima “biktimizatzea” da, hain zuzen, biktima izatera bultzatzen duen gaitzik handiena.

Beraien sufrimenduaren eragilea kondenatua izan zen egunetik, biktima izateari utzi zioten Nereak eta Raquelek. Hala ere, emakume gehiegi daude oraindik biktima sentitzen direnak, biktima-ohi izan beharko liratekenean. Eta horren atzean, bi egoera nagusi daudela salatu zuten. Batetik, hedabideek ikuspegi lizunarekin eta amarrutsuarekin lantzen dituztela gai hauek: “zenbat aldiz jotzen zintuen egunean?”, “zein izan zen eman zizun kolperik mingarriena?”, “ikusten al zituzten zure seme-alabek indarkeri egoerak?”, “beldur zara oraindik ere?”. Galdera horiek guztiek efektu mingarria dute beraientzat, ez baitiete bidea irekitzen bergizarteratzera: gizarteko “beste pertsona bat gehiago” izateko. Gainditze istorioa oro

imenera ekartzeko garratzak diren kontakizunengatik estalita geratzen denean, emakume horrek  biktima izaten dirau.

44fb3f4ef010ddfdbe35485352230da1

Bestalde, gizartearen konplizitate falta salagarria da oraindik ere. Raquelen eta Nerearen hitzetan, errekuperazio prozesua oso zaila izango litzateke akonpainamendu sendo bat egongo ez balitz. Laguntza horrek gizartetik eta erakundeetatik etorri beharko luke, emakumeari bere emozioak kudeatzeko bitartekoak eman behar baitzaizkio. Erakundeei dagokionean, badaude lan hori betetzen duten zerbitzuak; tamalez, gizartea epel samar ageri da oraindik ere auziaren aurrean.

Erakundeetako zerbitzuei begira, Nereak eta Raquelek hiru zerbitzu nagusi aipatu zituzten, askoz gehiago badira ere. Haietako bat, OsaNatur. Beraien hitzetan, “sendatzen” lagundu dituen elkartea da. OsaNatur “gizakiaren eta naturaren adiskidetza lortzeko asmoarekin eta esperientzia eta ikerketaren bitartez, natura-, animali- eta giza-portaera besarkatuz ezaguerak sortzen” dituen elkartea da. Horrez gain, Gipuzkoako Foru Aldundiko psikologia-zerbitzua ere aipatu zuten eta baita Eusko Jaurlaritzako Urratsez urrats proiektua. Proiektu honek baliabide zehatzak eskaintzen dizkio emakumeari, erreferentziaren bat eduki dezan eta, gutxienez, zer alternatiba dituen jakin dezan.

Hala ere, laguntza guztia gutxi da gure gizarteak sortu duen zulo larri hau estaltzeko. Izan ere, bi emakumeek ondorio kezkagarri bat mahaigaineratu zuten: indarkeria sukarra baino ez da, berdintasun eza duen gizarte gaixo batean.

 Arazoaren eragilea, arazoaren konponbidea?

Mendez-mende, belaunaldiz-belaunaldi, elur pelota baten gisara hasiz joan den arazo baten aurrean gaude. Berdintasun faltaren iturburua ezin da iraganeko puntu jakin batean finkatu. Jaiotzen garen unetik rol batzuk esleitu izan zaizkigu, sexuaren arabera, sexu organoen arabera. Gizarte garaikidean ere eskema horretatik irten gabe jokatzen du gizarte orok. Gizonak gogorrak, indartsuak, ausartak, aseptikoak omen; emakumeak aldiz bihozberak, bigunak, maitakorrak. Rolen bereizketa hutsa arazoa izanik ere, auzia ez da horretara mugatu. Izan ere, rol bakoitza estatus maila jakin batekin lotzen da, jarrera batzuei prestigio gehiago ematen diegu, gizonezkoen rolak izanik ia beti abantailadunak. Ez da ba garaia, beraz, rol hauekin hausteko? Zein da lehen urratsa emateko ahalduna?

Ander Ber

Ander Bergara azaroaren 20an ezagutu genuen, Bilboko Eusko Jaurlaritzako egoitzan. Itxaropenez beteriko hitzak aurkitu genituen berarekin partekatu genuen elkarrizketan. Eta ez da gutxiagorako, izan ere, ia 20 urte daramazki Emakunden aholkularitza lanean gizonen eta emakumeen arteko ezberdintasunak ezabatzeko helburua burutik kendu gabe. Gaur egun “Gizonduz” proiektuaren koordinatzailea da, hau da: emakumeen eta gizonen arteko berdintasunean gizonen paperaren garrantzia azpimarratzen duen programa. Helburua gizonezkoa auzian inplikatzea da. Bergararen aburuz, rolen eta estatusen banaketa da arazoaren pizgarria, estatus ezberdintasunak zapaltzaile eta zapalduen jokoa baitakar.

Diskriminazioaren oinarrian aurrezarritako rolak daudela kontsideratzen du. Ez da bakarrik jaiotzen garen momentutik dugun mezu edo kolore sinple baten existentzian ezberdintasunak daudela, baizik eta, arazoa, batzuk besteek baino balio handiagoa hartzen dutela da. Normalean gizonek egiten duten oro baloratuagoa dagoela kontuan hartuta, Gizonduzetik planteatzen ari direna emakumeentzako eta gizonentzako hobea izango den gizarte berri bat da. Horrek, gizonek zenbait pribilegio galtzea suposatuko luke. Pribilegio horien galera guztiz aberasgarria litzateke, abantaila ugari etorriko bailirateke beste bide batzuetatik.

Hala ere, horretarako pentsamolde aldaketa bat beharrezkoa izango da, eta hori ez da egun batetik bestera lortzen den zerbait. Pauso handiak ematen ari dira jada, baina hala ere, oraindik asko gelditzen da, diskriminazioa ez baita ikusten. Askotan emakumeak ez dira kontziente diskriminazioa sufritzen dutenik, ezta gizonak zenbait pribilegioren jabe direnik ere. Munduko lider gehiengoak, – bai lider ekonomiko, erlijioso, politiko, kultural, filmetako protagonista, abeslari entzutetsuenak… – gizonak dira. Baina ez gara konturatzen gizonak direnik ere. Eustaten datuen arabera, gizonek ordu bat gehiago dute aisialdirako emakumeek baino.

Etxe barruan ere gizonak baditu hainbat pribilegio. Bergarak dioenez, etxeko lanak egiten dituzten %72a emakumezkoak dira. Lan horiek egiteak egundoko ondorioak dakartza emakumezkoentzat. Lan munduko aukerak, hala nola, murriztu egiten dira. Eta etxe barruan berdintasuna lortzen ez den bitartean, etxetik kanpo ere ez da lortuko. Tolerantzia handia dago; emakumeak nahiz gizonak hainbat jarrera edota gertaera normaltzat hartzen ditugu, baina horiek matxismo sutila dira askotan.

Tratu txarren arlora hurbiltzen bagara, erakunde askoren helburua da eskubide berdinak izatea, baina rol horiek jarraitzen duten bitartean emakumeak indarkeria jasateko aukera gehiago izango ditu. Sufrimendu hori jasan duen emakume baten bergizarteratze prozesuan beraz, badago orain arte alboratu samar egon den eta kontuan hartu beharrekoa den pieza garrantzitsu bat; pieza hori gizona izango litzateke. Bergararen aburuz, gizonek bete behar duten papera ezinbestekoa izango da egoera hauetan. Gizonak pribilegioei uko egiten dien unean, aukeraz betetako etorkizuna zabalduko da.

Batzuetan pentsatu izan da tratu txarrak jasan dituen emakume batek mesfidantza izango duela gizonekiko, gizonengan ikusiko baitu bere erasotzailearen irudia. Baina arlo honetan lanean darabilten ahotsak bat datoz hitz hauek ezeztatzeko orduan. Gizonezkoei ezin zaie talde bereko kide uniforme gisa definitu, noski. Hau horrela, auzi honi aurre hartzeko prest dauden gizonen papera aldarrikatzekoa da. Elgarrestaren hitzetan, “Gizonen paperean badago arazoa, beraiengandik ere etorri behar da konponbidea; ezin da gizonaren papera ahaztu”. Jakina da tratu txarren zulotik irtetzea ez dela batere erraza. Askotan emakume bakoitzaren egin beharrekoa dela pentsatzen bada ere, ideia horrekin hautsi beharra dago. Auzi hau gizartearen auzia izanda, pertsona ororen ardura da egoera horretan dagoen emakume bati lagundu eta babesa ematea; eta hor gizonen kolektiboak berebiziko papera izan dezake. Egoerak entzun, ulertzen saiatu eta bidean aurrera egiten laguntzeko makulu ona izan daiteke. Are gehiago, beharrezkotzat ere jo izan da gizonaren babesa. Bergararen ustez emakumeek shock momentutik errekupertazeko babesa behar dute eta gizonak alboan izatea emakumea lagun dezake kolektibo honekiko izan dezakeen bildurrak uxatzeko. Beraz, gizonak “gizonaren” rolak alde batera utzi eta eredu izan behar du, emakumeei eta, oro har, gizarteari erakutsiz zein izan beharko litzatekeen pertsona zintzo baten benetako papera.

Galdera asko, erantzun mugatuak

Baina nola lortu gizona inplikatzea? Galdera zaila da, eta erantzun eraginkorrik edo zehatzik gabekoa. Argi dago hezkuntza beharrezko lanabesa dela bide horretan. Nahikoa izan ez bada ere, auzi honi aurre egiteko neurririk gehienak bide honetatik etorri dira. Hezkuntzaren bitartez lortuko da kontzientziazioa, eta kontzientziazioaren bitartez lortuko da berdintasun falta eta tratu txarrekin amaitzea.

miren elgar

Injustizia hauen aurrean, justizia eskatzen dugu behin eta berriz. Tratu txarren edo heriotzaren eragilea epaitu eta gartzelan sartzearekin pozik geratzen garela dirudi, arazoa bukatua bailitzan. Baina ez gara konturatzen bidegabekeri horren sortzaile eta zabaltzaile ere bagarela. Zoritxarrez, horrelako kasuak egunero ikusten ditugu gure gizartean. Miren Elgarrestaren hitzetan: “Inor ez da jaiotzen gorrotoa zainetan daramala. Gorrotatzen, ez errespetatzen, tratu txarrak ematen… ikasi egiten da. Beraz, maitatzen eta errespetatzen ere ikasi egin daiteke”. Hezkuntza da gakoa. Eta hori denon ardura da.

Erreportai osoa ikusteko sakatu hemen: MoretikHaratago

– Miren Elgarrestaren diskurtsoa “Hitza ematen dut”en, azaroaren 23an, ikusgai: hemen.

– Ander Bergarari Eusko Jaurlaritzan egin genion elkarrizketaren zati bat, ikusgai: hemen.

 

SILENCIOSO Y SUTIL…

1 HOJA

57 mujeres asesinadas en 2015 a causa de la violencia de género. 57 personas muertas en manos de sus parejas o exparejas. Es la máxima expresión de superioridad de un hombre hacia una mujer, el gran escaparate de la desigualdad de género. Pero la desigualdad de género no radica unicamente en esas 57 mujeres, se encuentra también en las pequeñas cosas, en los gestos más sutiles y desapercibidos de la vida cotidiana; estamos hablando, por supuesto, de los micromachismos.

La violencia invisible

El micromachismo se trata de un conjunto de actos por parte de la figura masculina que hacen que abuse de su poder. Es una especie de violencia que se da en la vida cotidiana. Se da una manera tan sutil que suele pasar desapercibida, pero refleja las actitudes machistas y la desigualdad de las mujeres con respecto a los hombres. Viene del término micropoderes, procedente del sociólogo francés Foucault. El micromachismo es la base de las demás formas de violencia de género; del maltrato psicológico, emocional, físico, sexual y económico. Es ese tipo de desigualdad, que por su intensidad no mata y pasa desapercibido, es cotidiano y en muchos casos aceptado también. Son machismos que se propagan con una facilidad pasmosa y muchas veces se dan por buenos o aceptables. Esto ocurre porque están tan interiorizados que apenas los percibimos o porque son considerados pequeños e insignificantes y no les damos relevancia. Pero lo cierto, es que lo son muy importantes. Son pequeños detalles que no permiten ni a hombres ni a mujeres avanzar en igualdad.

El día a día de cada persona está repleto de acciones, de gestos y palabras cargadas de sentido o intencionalidad; es cuestión de todos poder detectar aquellos mensajes que atentan contra la libertad. Expresiones del tipo “no sabe aparcar, seguro que es una mujer”, “eres una nenaza, “los hombres no lloran”, “si querías trabajar haberlo pensado antes de tener hijos/as” o realidades como que en los baños públicos siempre el cambiador de bebés está en el femenino… son claros ejemplos de micromachismos.

Micromachismos disfrazados de halagos

Son muchas las personas que consideran los ‘piroposcomo halagos, nada violentos, que se deben aceptar y, en cierto punto, que nos deben hacer sentir bien porque que nos los digan supone que somos atractivos. Pero, ¿qué hay detrás de los piropos? Cánones de belleza y presión estética, acoso callejero, miradas, lenguaje sexual agresivo y, en demasiadas ocasiones, tocamientos y persecuciones. Y así, un suma y sigue de cuestiones que no son ni pequeñas ni insignificantes y que marcan el inicio de otros comportamientos más graves, germen de la desigualdad más profunda que sufren las mujeres por el mero hecho de serlo.

BUENA FDGFSDGFSD

Tipos de micromachismos

Los micromachismos, como casi todo en la vida, también se pueden clasificar. La autora Lula Gómez diferencia cuatro tipos: los encubiertos, los de crisis, los utilitarios y los coercitivos.

 ENCUBIERTOS

Los micromachismos que intentan imponer la “verdad” masculina, haciendo desaparecer las capacidades femeninas. Los micromachismos se dan en los silencios, en los paternalismos, en el “ninguneo” y en el mal humor manipulativo.

 “Calla que papa está enfadado, viene muy cansado del trabajo”

 LOS DE CRISIS

Intentan forzar la permanencia en el Statu quo desigualitario cuando éste se desequilibra, ya sea por aumento del poder personal de la mujer o por disminución del poder de dominio del varón.

 “Tú sabrás qué hacer si trabajas” (refiriéndose a las tareas domesticas)

 LOS UTILITARIOS

 Surgen de la no responsabilización del hombre sobre lo doméstico y del aprovechamiento y abuso de los roles tradicionales que asignan el cuidado a las mujeres.

 “Cariño, ya te he puesto el lavavajillas”

 LOS COERCITARIOS

 Se dan cuando el hombre utiliza la fuerza moral, psíquica o económica para ejercer su poder, limitar capacidad de decisión o la libertad de la mujer.

 “Ya conduzco yo, tú siéntate ahí y quédate como una reina”

machismo

Frases destacadas de las entrevistas

 Captura de pantalla 2015-12-23 a las 10.32.30

 Izaskun Barbier

Fundadora de la asociación por la igualdad de género y contra la violencia hacia las mujeres Bekoz Beko, en Pasajes Antxo, Izaskun Barbier es licenciada en Relaciones Públicas y se encuentra cursando un Master en Community Management y Dirección de Redes Sociales. Es la organizadora de la plataforma Woman in Web, TEDX Pasaia y Leihotik Plazara.

  • “La autodefensa feminista es esencial porque no solamente es algo físico, sino que te ayuda a ver ciertas actitudes que tienen los hombres hacia ti, ayudándote así a pararlos a tiempo.”
  • “Hay que dejar a las mujeres que actúen como quieran, que estén en el poder y que demuestren de lo que pueden hacer.”

  • “Cuando te ofrecen un puesto que te va a requerir más tiempo, lo primero que haces es pensar: “¿puedo? tengo que cuidar a mis hijos, cuidar a mi madre, mi marido…”. El hombre no se plantea esas cosas…”

  • “Los niños y las niñas siempre están juntos. Llega una edad en la que ya empiezan a separarse. Eso es culpa nuestra… es culpa nuestra.”

  • “Aquí́ no hay propiedades de nadie; yo soy mía y tu eres tuyo. Mi cuerpo es mío y mi cabeza también.”

 

IMG_8791(1)

Duñike Agirrezabalaga

Abogada de profesión, Duñike Arrizabalaga desempeñó diversas responsabilidades en los gobiernos de coalición con Odón Elorza, primero en Ezker Batua y luego en Alternatiba, formación que creó junto a Oscar Matute. Actualmente, milita en el PSE y es concejal delegada de Barrios y Descentralización, Corresponsabilidad cívica, Igualdad y Cooperación en el Ayuntamiento de San Sebastián.

  • “Desde el mundo feminista se exige que las políticas también tengan una mirada y una perspectiva de género, y aunque se considera que tiene que ser un tema transversal, tiene que haber un órgano promotor que tire de ellas.”

  • “El objetivo de la concejalía en la que trabajo es conseguir la igualdad de oportunidades de la mujer, relacionadas sobre todo con la participación política”

  • “Vivimos en un mundo en el que muchos padres trabajan y no le dedican el tiempo suficiente a sus hijos, a los cuales también se les protege mucho y se les quita mucha autonomía, entonces se producen muchas contradicciones igualitarias donde al final se hace lo que se quiere”.

  • “Ahora por lo menos se empieza a ver este tema como mal visto en la sociedad, hace 20 años se presumía de ser machista…”

  • “El día que desaparezca la concejalía de igualdad es que ya habremos llegado a cotas muy importantes.”

  • “Hay ocasiones en las que hay que visibilizar a la mujer para darle valor, y entonces para que ésta ocupe puestos de dirección llega un momento en el que hay que empezar a aplicar medidas de discriminación positiva.”

  • “Es cierto que existen empresas que trabajan mayoritariamente con mujeres, pero que les ofrecen salarios mucho más bajo, como por ejemplo las empresas de limpieza.”

  • “Lo primordial es dinamizar el problema de la desigualdad, hacer que las personas que ya están concienciadas ayuden formar a las demás. Si escuchas a alguien decir una barbaridad se lo tienes que decir, aunque solo sea para que vea que su opinión no es unánime.”

 

Captura de pantalla 2015-12-23 a las 12.29.05

Maite Larraz

Maite Larraz Iribas estudió y se doctoró en la Universidad Complutense de Madrid en Ciencias Físicas . Trabajó como profesora de física en Portland, Estados Unidos, compaginándolo con un voluntariado con mujeres mexicanas. En 2001 vino a San Sebastián, y comenzó́ a trabajar en la Universidad del País Vasco y en diversos colegios. Actualmente está trabajando como profesora de bachiller de física. Ha sido feminista desde siempre, y desde su ámbito intenta mejorar las desigualdades de todo tipo, sobre todo las que se producen sobre las mujeres.

  • La desigualdad de género es desde mi punto de vista, la mayor injusticia que se comete ahora mismo en el mundo y la mayor, no porque sea más importante que otras, sino porque es a la que se le da menos importancia.”

  • “El pensamiento que le viene a la gente cuando les haces notar algún tipo de “micromachismo” o de actitud violenta de género es “ya está ésta”, les ves en la mente “ya está esta con lo de siempre””.

  • “En educación prácticamente somos todo mujeres pero luego cuando llegas a los puestos directivos te das cuenta de que sorprendentemente ya no hay tantas.”

  • “El nivel cultural afecta, la única manera de evitar esto es educando. Ya veis la violencia de género “si maltratas te van a caer más años” ¿alguien ha visto la disminución en el número de muertos en maltratos etc..? Yo no, llevo años siguiendo esas cifras y no hay disminución, el miedo al castigo no funciona.”

  • “Los niños no nacen creyendo que sus amiguitas son menos que ellos, eso es algo que se hace, y cuando ellos son capaces de entender lo que están recibiendo ya empiezan a discriminar.”

  • “Para que una mujer llegue a un puesto directivo tiene que ser buenísima, o haber adoptado “vida de hombre” es decir, no tener hijos o que sus hijos los cuide su pareja o alguien a quien contrate.”

  • “A los hombres hay que concienciarnos. Hay que decirles que ser hombre es muy cómodo. Es tan fácil…. que hay que decirles: hasta aquí́ hemos llegado. Esto no puede seguir así.”

  • “La igualdad tiene que estar arriba, no abajo. Obligar al hombre a bajar a los niveles donde estábamos nosotras a mí no me parece la manera. Concienciarse si, pero lo que hay que hacer es empoderar a la mujer y que todos estemos en el mismo sitio.”

Captura de pantalla 2015-12-23 a las 12.29.38(1)

Puedes consultar haciendo click aquí un reportaje más extenso sobre este tema.

Leire Amézaga, Aitor Ansa, Jon Guezala, Irati Jara y Luis Suárez