Archivo de la categoría: Erreportajea 2014-2015

Nacionalismo: ¿Unión o escisión?

 

NACIONALISMO: ¿UNIÓN O ESCISIÓN?

 nacionalistaslx3-1

 Dada la condición social inherente al ser humano, éste tiene la necesidad de formar parte de un colectivo con el que se siente identificado. De esta necesidad ancestral surgen distintos movimientos como el nacionalismo. ¿Qué lugar tiene el nacionalismo en la sociedad actual?

Las naciones están compuestas por grupos de personas de un mismo origen étnico que comparten lazos históricos, culturales y religiosos, etc. Estos grupos poseen una pertenencia a un mismo pueblo y generalmente comparten una misma lengua acorde a un territorio.

Los pueblos los integran los distintos seres humanos, quienes por su condición de animales sociales, tienen la necesidad de relacionarse los unos con los otros. Esta cualidad social que nos caracteriza, exige que necesitemos de los demás de un modo absoluto, de los adultos, de los padres, pero sobre todo de nuestras relaciones sociales. El filósofo alemán Arnold Gehlen creía que la naturaleza precaria del ser humano hace que sustituyamos nuestra falta de potencia o agilidad por los recursos de nuestra inteligencia, los cuales vamos desarrollando en sociedad.  Otro filósofo de la Antigua Grecia, Aristóteles, subrayó que somos animales sociales en tanto que nos agrupamos en familias, comunidades y Estados.

 La necesidad de agruparnos entorno a unos rasgos comunes como la lengua, la religión y la cultura hace que surjan las denominadas identidades colectivas. ¿Qué es una identidad colectiva? Se define como el estado de conciencia implícitamente compartido de unos individuos que reconocen y expresan su pertenencia a una categoría de personas, a una comunidad (José Herrero, Identidad Colectiva y Grupos Étnicos, 2002). A lo largo de todo el mundo se dan numerosas y diferentes identidades, empezando por la primera, que es la del propio estado en el que uno vive; normalmente será la de la nación a la que pertenece. Y es que no hay una sola persona que no posea la suya propia, pues como bien nos dice Eduardo J.Ruiz Vieytez, son necesarias para poder formar la personalidad de cada uno.

nacionalismo

Por lo tanto, todos formamos parte de grupos de personas unidas por una serie de valores o características determinadas. Una de tantas que se conocen es el nacionalismo, que se manifestó por primera vez antes del siglo XVIII de la mano de la revolución francesa y americana. Realmente se desarrolló a partir de la revolución industrial, como bien dice Marta Guibernau: “ Aunque se presente como una fuerza antigua, oculta y aletargada, el nacionalismo no es sino la consecuencia de una nueva forma de organización social, derivada de la industrialización y de una compleja división del trabajo.

A lo largo de la historia, los distintos conflictos bélicos han alimentado el sentimiento nacionalista de los pueblos, sobre todo de aquéllos doblegados a la voluntad del vencedor. Las grandes guerras han movido fronteras llegando a crear enfrentamientos y tensiones en la actualidad a escala mundial.

Asimismo, en el ámbito nacional también encontramos casos de nacionalismos acentuados por una guerra fraticida y una dictadura. El filósofo y sociólogo alemán Jürgen Habermas sostiene que “No debemos olvidar que la formación de los Estados nacionales se llevó a cabo, generalmente, al precio de la represión y exclusión de minorías nacionales. Y de esta forma, al someter a las minorías a su administración central, el Estado nacional se pone a sí mismo en contradicción con las premisas de autodeterminación a las que él mismo apela”. Los casos más significativos que encontramos en España son los que se dan en el País Vasco y Cataluña, dos Comunidades Autónomas que cumplen las características territoriales propias del nacionalismo, como son la lengua, la cultura y la religión.

Sabino Arana y el PNV

En el caso del País Vasco, el sentimiento tomó fuerza a raíz de las guerras carlistas y con la llegada Sabino Arana, que fundó el Eusko Alderdi Jeltzalea- Partido Nacionalista Vasco. El considerado líder del movimiento unió parte de la sociedad bajo el lema “Jaungoikoa eta Lagi Zarra” (Dios y ley antigua) y luchó por la integración del Euskera.

La ideología promovida por Sabino ha ido cobrando fuerza con el paso de los años, con el PNV como referente, haciendo del independentismo su buque insignia. El politólogo colombiano experto en Opinión Pública y Mercadeo Político Ernesto Aguilar Medina, nos comentaba en la entrevista realizada su punto de vista acerca de este tema: “El independentismo es una corriente política, derivada generalmente del nacionalismo (si bien algunos movimientos independentistas rechazan definirse como nacionalistas), que propugna la independencia de un territorio respecto del estado o estados en que se circunscribe”.

El independentismo es hoy por hoy un sentimiento que comparten muchos nacionalistas, de ahí los últimos datos registrados por el Euskobarómetro, en los que muchos vascos (un 45 %) se considera nacionalista y un 34% de ellos estaría a favor de la independencia.

Preguntado acerca de esta última cuestión, y a pesar de que las estadísticas reflejen una clara tendencia al independentismo, el experto Ernesto Aguilar Medina reflexiona: “Haciendo un análisis de esta encuesta creo que el pueblo vasco no está preparado para realizar un referéndum en cuanto a una independencia y por ende se debe plantar muy bien para no cometer los errores que se realizaron en la encuesta catalana, pero de darse desataría una crisis institucional como social tal cual sucede en Cataluña”.

La incertidumbre que manifiesta la sociedad vasca gira en torno a la viabilidad y sostenibilidad  que tendría el territorio en caso de obtener la independencia.

¿Tiene Euskadi un lugar en el mundo fuera de España? ¿Reconocería Europa su soberanía? ¿Sería un contrasentido plantear una Euskadi independiente en el mundo de la globalización, de la Europa sin aranceles y de moneda única?

 

Entrevista completa con Ernesto Aguilar Medina, candidato a concejal del Ayuntamiento de Barranquilla y politólogo experto en Opinión Publica y Mercadeo político.

https://docs.google.com/document/d/1q_mtr8GiaM7t_aIyTie28UFPiy_GubleIxLZ2o4SHDU/edit?usp=sharing

Enlace al reportaje Los nacionalismos: ¿Unión o escisión?

REPORTAJE NACIONALISMO

Juan Moro Fuentes.

 

 

GILTZA BAT, ATE ASKO

90eko hamarkadatik aurrera munduaren egoera kontabilizatzeko irizpideek aldaketa fina eta aldi berean hauskorra esperimentatu zuten. Garapenaren terminoa disoziatu eta fusionatu egin da aldi berean. Disoziatu, Barne Produktu Gordinaren (BPG) indizeetan kateatua eramateaz gain; gosearen, hezkuntza faltaren eta bizitza duin bat ez izatearen kateak apurtzearen erantzule gailendu delako. Fusionatu, ekonomia eta giza izatearen arteko konbinaziotik berpiztu delako.

Garapenaren izate edo ez izate neoliberalarekin hautsi eta Keynesek proposatutako Ongizate Estatuaren oinarriekin bat egin duten mugimendu alternatiboek hartu dute bidea. Mugimendu alternatibo ezberdin asko daude, baina, funtsean, denek eraiki dituzte beraien baloreak oinarri beraren gainean. Aurkeztu duten garapenaren zentzu gaurkotua: giza garapena. Nazio Batuen Garapenerako Programak (PNUD) ondoko definizioa proposatzen du giza garapenaren inguruan: giza garapena pertsonetan eta horien bizi baldintzak hobetzeko alternatibak zabaltzean oinarritua dago […] Horretarako, lehen mailako giza gaitasunak garatu behar dira, hau da, bizitza luze eta osasuntsua, hezkuntza jasotzea, bizitza maila duin bat lortzeko baliabide nahikoen eskuragarritasuna, eta osatzen duen komunitatean aktiboki parte hartzeko aukera.

Horrekin batera, kontzeptu berri bat sortu zen baldintza horietara ailegatzen ez diren herriei erreferentzia egiteko, “herrialde azpigaratuak”.  Badirudi herrialde horietan bizi direnak gutxiengo bat direla, baina munduan bizi diren 7.000 milioi pertsonetatik, 5.300 milioi herrialde azpigaratuetan bizi dira. Eta horietako askoren bizi baldintzak benetan eskasak dira. Horren erakusle da “Así funciona el mundo” dokumentala.

Mugimendu alternatibo horiek auzi guztiak elkartu nahi dituzte benetako irtenbide osatu bat emateko: faktore ekonomikoak (ordena internazionaleko garapena), ekologikoak (ekogarapena), etnikoak (etnogarapena), autodeterminazioa (autonomoa), duintasuna (garapen multidimentsionala) eta berdintasuna uztartuz.

UNICEFen esanetan, gaur egun, 2.100 milioi ume daude munduan. Lau umetik bat muturreko pobrezian bizi da, egunean dolar bat baino gutxiagorekin bizirauten duen familia batean. 100 umetik 40k ez dute inoiz nazionalitate ofizialik izango, beraz, ez dira ofizialki existituko.

Elikadura eta saneamenduari dagokionez, 30ek desnutrizioa pairatuko dute, 19k ez dute ur edangarria eskuratzeko aukerarik izango eta 40 baldintza higieniko txarretan haziko dira.

Hezkuntza eta lanari dagokionez, 17k ez dute lehen mailako heziketa jasoko. Lehen Hezkuntza hasten dutenetatik laurden batek ez du bukatuko. Gainera, bosten bat 14 urteak bete baino lehen hasiko da lanean, gehienetan lanaldi osoan.

Datu horiek ez dira hedabideetan horrela islatzen baharbada, baina gaur egungo egoeraren argazki objektiboa dira.

Arazo horiei aurre egiteko proposatu diren irtenbideak anitzak dira. Gehienetan ideologien arabera sailka daitezke.

Sozialdemokraziatik begira dauden erakundeek, Ongizate Estatuaren oinordeko direnek, eta mugimendu alternatibo horiek bultzatzen dituztenek garapen sostengarri eta justu bat lortzeko giltza bezala hezkuntza aurkezten dute. Giza Eskubideetan aldarrikatua dauden puntu garrantzitsuenetarikoak dira: gizabanakoa parte den komunitatean parte hartzeko eskubidea, bizi-maila duina izateko  eta hezkuntza jasotzeko eskubidea.

McMahon ekonomia irakaslearen aburuz, hezkuntzak eragin zuzena du egonkortze politikoan, egonkortze ekonomikoan eta
BPGaren hazkunde per capitan. Aldagai horiek hezkuntzaren hazkundean eta kalitatean eragin zuzena dute, aldi berean.

Herrialde azpigaratuetan egin diren zenbait ikerketek erakusten dute hezkuntzan inbertitzeak hobekuntza handiak ekartzen dituela. Afrikako zenbait herrialdetan frogatu da hezkuntzaren kalitateak zuzenean eragiten duela lan-postuak lortzeko orduan. Anne Case eta Motohiro Yogo ikerlari eta irakasleek egindako ikerketek baieztatu dute hezkuntzaren bultzada hori eraginkorragoa dela, gainera, emakumeetan. Emakumeen hezkuntzak bi alderditatik dakartza onurak; alde batetik, familiaren bizi itxaropena luzatzea, eta, beste alde batetik, egoera ekonomikoaren hazkunde azpimarragarria.

Helburuak lortzeko erronka nagusia gizarteari hezkuntzan inbertitzearen zentzua ulertaraztea da. Herrialde azpigaratuetan lehentasun irizpideen aldaketa kontzientziatu behar da, hezkuntzak beste aldagai guztiak berekin ekarriko dituelako, nahiz eta, horretarako trantsizio prozesu gogorrago bat igaro behar izan. Familiek ez dute emaitza zuzenik ikusiko beraien seme-alaben hezkuntza ereduari bultzada ematen dietenean, ziurtatu egin behar zaie familiei egiten ari diren esfortzuaren emaitza erreala dela, nahiz eta, mementoan ezin jaso.

Horri guztiari, beste inflexio puntu bat gehitu behar zaio. Hezkuntzak arreta berezia eskaini behar dio ugalkortasunari. Hezkuntza sexualak ugalkortasun tasaren jaistea dakar, eta hori ezinbestekoa da helburuak lortzeko.

Giza garapenak soilik ziurta dezake hazkunde ekonomiko bidezko eta orekatua, eta hazkunde ekonomiko horrek soilik ziurta dezake ume eta gazteek hezkuntzarako sarbidea eta etorkizunerako trebakuntza izatea.

Giltza hori hartuta ateak irekitzen dabiltzan hainbat erakundeen jarraipenak erakuts diezaguke teoria nola eraman praktikara, nahiz eta hedabideetan ez duten oihartzunik.

Zenbait adituk hezkuntza emozionalaren eta hezkuntza akademikoaren bereizketa terminologikoa egiten dute. Bereizketa horri jarraituta bi adibide aurki ditzakegu horien erakusle: Aldea Yanapay Perun, eta The Anidaso Nsae Foundation Ghanan.

Aldea Yanapay

XANAPAYH

Hezkuntza emozionala nabarmentzen dute Aldea Yanapayn. Kuzko hiriko umeak biltzen dituzte egunez, bereziki, beraien eguneroko roletatik ihes egin dezaten, baina baita nerabe eta helduak ere. Maitasunean eta harmonian oinarritutako filosofia darabilte umeak hezteko. Perun %3,7 haur ez daude eskolaratuak lehen hezkuntzan. Bigarren hezkuntzan eskolaratu gabeko haurren portzentaiak %6ra egiten du gora.

lohperuanoh

Helburu nagusia ume horiei biolentziarako joera, edo biolentzia naturaltasunez ikusteko joera ezabatzea da. Horretarako, beste muturrera egiten dute jausi Aldea Yanapayn. Yuri Yanapay, erakundearen sortzaileak, herrixkako atmosfera amultsu utopikoa arrazoi sendoekin argudiatzen du. Kuzkoko herritarrek bizi duten indarkeriazko egoerari aurka egiteko, eta umeek oreka lor dezaten, beste muturra eman behar zaie.

The Anidaso Nsae Foundation

Hezkuntza akademikoari begira, The Anidaso Nsae Foundationek Matematikako, Ingeleseko, Gizarte Zientzietako eta Informazioaren Teknologiako eskolak ematen dizkie Ghanako umeei.

iapa“We believe strongly that education is the key to opening many doors for the children of Ghana. Not just inside the classroom but in their day to day lives.”

1etik 10erako eskala batean, 10a herrialde guztiz garatu bezala kontsideratzen badugu, Laud Kwaku Akuffo, erakundearen sortzaileak, 2ko nota jartzen dio Ghanari. Herrialde horretan Lehen Hezkuntzako haurren ez eskolaratze tasa %16,1ekoa da. Bigarren Hezkuntzan jaitsi egiten da portzentaia %7,2ra.

Proiektua sortu zutenenik belaunaldietan aldaketak nabaritu dituztela jakinarazi du Kwakuk. Ghanako umeen gabezi handiena bezala pazientzia identifikatzen du. Edozein motatako gatazken aurrean oihuka eta borrokan hasten direla salatzen du.

bi

Pazientzia eta maitasuna eskuratzea da beraien helburu nagusia. Horretarako hezkuntza akademikoa zein emozionala eskaintzen dutela adierazten du, ez baitute bereizketarik egiten bi hezkuntza moten inguruan, existitzen ez dela argudiatuta. Proiektuak hezkuntza sistemaz gain, beste ekarpen batzuk egiten ditu: osasun publikoaren inguruko hitzaldiak antolatu Malaria, HIESA, Kolera eta Ebola bezalako gaixotasunen aurrean babesa emateko, esaterako.

Emakumeen hezkuntzak aldaketa nabariak ekarri dizkietela baieztatzen dute proiektuko kideek. Herritarrek gogotsu hartu dute proiektua eta esker onez.

“Whenever we see more developed countries in the news, it really remind us about how we have delayed and how we have left behind, we feel very bad deeply inside us.”

The Anidaso Nsae Foundationek ez du inongo instituzioen diru laguntzarik jasotzen. Lanean jarraitzeko asmoa dute, nahiz eta ezin dituzten helburu guztiak lortu baliabide faltagatik. Beste zenbait proiektu ere garatzeko asmoa dute.

“What we are about to start is the major factors to end underdevelopment in Ghana.”

Bi erakundeek bat egiten laguntza eskatzean. Deialdia egiten dute mundu mailako gatazkak mundu mailako laguntzarekin konpontzeko.

Mugimendu horiek guztiak alternatibo deituak dira, baina ez dago argi alternatibak diren edo bide bakarra. Ate bakarra zabaltzeko giltza asko dauden, edo giltza bakarra dagoen ate guztiak zabaltzeko. Badirudi hezkuntza dela maisu giltza.

AMETSEN ATEAK

J. Arenas | Azkoitia

Hezkuntza. Hain ezaguna dugun kontzeptua eta txikitatik dastatu izan duguna bestelako balio berezirik eman gabe, betidanik izan dugun gozokia balitz bezala.

Hezkuntza eskura daukagun beste edozer gauzaren moduan hartzen dugun bitartean, esfortzu handiegirik egin gabe; Hirugarren Munduan, kasu askotan, bizitza arriskuan jarri behar izaten dute. Kilometroak eta kilometroak egin behar izaten dituzte eskola-egun bat izateko, beren errealitate gordinetik ateratzeko ordu gutxi batzuetarako bada ere. Hori heziketa jasotzeko aukera dutenek, beste askok eta askok ez baitute horretarako aukerarik.

Garbi dago hezkuntza nahitaezko eskubidea izan beharko litzatekeela, nire sinestean guztiok modu natural batean jaso beharko genukeen zerbait da. Indibiduo guztiek izan beharko genuke garapen pertsonala izateko eskubidea. Eta garapen kontzeptua esku artean daukagunean, berehala etortzen zaigu “garapen ekonomikoaren” ideia, baina garbi izan behar dugu garapen-mota guztien sustraia hezkuntza dela. Hezkuntza da garapenaren oinarria, oinarrizko jakintzarik edo ezagutzarik barneratu ez duen pertsona bat zertan gara daiteke bestela?

Munduko txoko guztietan hezkuntza ezartzeak garapen iraunkor baterako bidea irekiko lioke gizadiari. Hezkuntza pobreziaren eta gaixotasunen errotik ateratzen lagunduko lukeen tresna magikoa da, guztion bizitza hobetzeko gakoa.

Kalitatezko hezkuntza baten bitartez, umeek bizitza osasuntsu bat izateko jakintzak barneratuko lituzkete: HIESA edo transmisio sexualaren bitartez transmititzen diren gaixotasunak saihesteko oinarriak, adibidez. Modu horretan, milaka heriotza saihesteko pausu garrantzitsua emango litzateke. Horrez gain, hezkuntzari esker, pertsona orori  arlo sozialean, ekonomikoan edo politikoan bere gain paper aktiboa hartzeko aukera edo gaitasuna emango litzaioke. Guretzat hain sinpleak eta oinarrizkoak diren xehetasun horiek ezinbestekoak dira munduko beste leku askotan, salbamendu-txalupak.

Gaur egun, zoritxarrez, lehenengo pertsonan bizi behar izaten dugu dolumina aldaketak bultzatzeko edo egoeraren aldaketarako pizgarria sortzeko. Mina gugana iritsi arte, ordea, begiak itxita izaten ditugu. Nahiz eta gure mundu berdineko pertsona askok bizi duten egoeraren berri izan, arazoa gurekin bat ez datorrela sinestarazten diogu geure buruari; Hirugarren Mundua beste errealitate bat balitz bezala hartzen dugu. Besteen lekuan jartzen ikasi behar dugu, enpatia pixka bat izatea ez litzaiguke gaizki etorriko.

Guztiok nahi eta merezi dugu geure burua duintasunez hartzea, gure helburuengatik borrokatzeko ahalmena izatea eta gizarteko kide baloratu bihurtzea. Hezkuntza da amets horren atea ireki dezakeen giltza. Ireki dezagun bada atea, giltza badaukagu eta.

Erreportajea osorik kontsultatzeko: https://www.dropbox.com/s/t2935xnwzkd24ri/ERREPORTAIA2.pdf?dl=0

GORPUTZA PRESONDEGI

Zer egingo zenuke zure 4 urteko semeak neska izan nahi duela esaten badizu? Eta 14 urterekin amaren arropa janztea nahi badu neska sentitzen delako? Genero-disforia duten pertsonen genero identitateak eta sexu biologikoak ez dute bat egiten. Arazoa haurtzaroan hasten da, eta nerabezaroan egoera konplexuagbihurtzen da.                                             Horrela hasi zen Maialenen kasua.

Kepak eta Arantzak poz handia hartu zuten guraso izango zirela jakin zutenean. Haurdunaldi gazi-gozoa izan zen, eta bederatzi hilabeteren ostean jaio zen Iñigo.

Haurraren lehen lau urteak normaltasunez igaro zituen familiak. Etxeko txikiak bere adineko beste edozein umek bezala jardun zituen urte horiek, bere hitzetan eta jarreran gauzak aldatu ziren arte.

Gabonak iristean Iñigok bere opariak jaso zituen, baina beste urteetan ez bezala ez zien jaramonik egin. Bazirudien gurasoek erositako kamioi eta tren jolasak ez zitzaizkiola intereseko iruditzen. Familian elkartu ziren, urtero bezala, eta mutikoak bere lehengusinen panpina berriekin jolastu nahi zuen. Ordutik aurrera Iñigoren gurasoak konturatu ziren bere mutikoak gizartean nesken jolas kontsideratzen zirenak zituela gustuko, ez ordura arte oparitzen zizkiotenak; ez zioten garrantzi handirik eman, ordea.

Gabon horien ostean gauzak asko aldatu ziren. Iñigok jada kontzientzia gehiagorekin hitz egiten zuen, bizi zuen errealitatearen nozioa zuen eta ispiluan ikusten zuena ez zitzaion gustatzen. Egoera horren berri ematen zien gurasoei. Hala ere, behin etxean “nik lehengusinak bezala, neska izan nahi dut” esan zuenean hartu zuten zentzua Iñigok ordura arte bidalitako.

46148_525626700803752_75501689_n

Kepak eta Arantzak ez zuten egoera inorekin partekatu. Internet bitartez hasi ziren haur eta hezkuntza foro ezberdinetan bizi zuten egoeraren inguruko informazioa biltzen, guraso askoren istorio eta kontakizunak topatzen. Bertan genero-disforia, transexualitatea, genero ez normatiboa, gay, transgenero eta ezezagunak zitzaizkien beste kontzeptu askoren berri izan zuten lehen aldiz. Baita LGTB kolektiboari buruzko informazio gehiago ere. Gizarteak orokorrean izan ditzakeen aurreiritziez eta estereotipoez ohartarazi ziren. Ordura arte ezezaguna zitzairen errealitatea ezagutzen hasi ziren. Baita ordura arte Iñigok bidalitako mezuak ulertzen hasi ere. Ezezaguna zitzaien egoera horren aurrean, laguntza profesionala bilatu behar zutela ohartu ziren.

Gai horietan aditua den psikologo batengana jo zuten: Jesus Estomba. Berak zein pausu jarraitu behar zituzten eta egoerari aurre nola egin azaldu zien; izan ere, genero-disforia duten haurrek mezu oso argiak bidaltzen dituzten arren, urteetan aurrera umeak duen eboluzioa gertutik jarraitu behar da, transexualitatea ez den beste errealitate batzuen aurrean egon daitezke eta.

Estombak Berdindu! erakundearekin jarri zituen harremanetan, Euskal Herriko transexualen egoera kudeatzeko Eusko Jaurlaritzak martxan jarri zuen erakundearekin. Bertan Sarai Montes eta Ares Piñeiro ezagutu zituzten, biak transexualak. Beraiei esker kontzeptu nahasmena argitzeko aukera izan zuten. Beharrezkoa da gaiarekin lotutako kontzeptu garrantzitsuenak ondo ulertu eta argi izatea.

Egoera bera bizi duten hainbat gurasoen esperientzia ezagutzeko aukera eskaini zien Berdinduk. Esperientzia horiekin beste ume askok zenbat sufritu izan duten ikusi zuten, eta Iñigok hori guztia ez jasatea zen helburu nagusia. Ordura arteko susmoak aurrera eginez gero eta Iñigo transexuala izanez gero, gurasoak egoera horretarako prestatu beharko liratekeela abisatu zitzaien.

Gurasoak kezkatuta bueltatu ziren etxera, prozesua zaila izango zelako, baina bazekiten txikiaren onerako izango zela; haurra zoriontsu izateko beharrezkoa zen.

Oraindik ere ondorioak ateratzeko goiz zen arren, gurasoek Berdinduko profesionalekin batera bidea eraikitzen hasi ziren. Iñigo agian ez zen Iñigo izango, txikiak betidanik neska zela sentitzeko aukera bertan zegoelako. Hala izanik, gurasoek azkar ulertu behar zuten txikiari erreferentzia egiteko erabiltzen ziren hitzak maskulinoan erabiltzeak mina sortu ziezaiokeela, erabiltzen den hiztegiak duen eraginaz ohartaraziz, adibidez.

Gainera, beste eskola guztietan gertatzen zen bezala, eskolan ez zegoen horrelako egoerarik kudeatzen jakiteko jarraitu zitekeen protokolorik. Irakasleek, egoera askotan, ez zekiten zer egin edota zein jarrera hartu egoeraren aurrean. Egoera berria baitzitzaien.

Berriro ere, asko lagundu zien Berdinduk; izan ere, beste ume, guraso eta irakasleei egoera ulertzen lagundu zien.

Iñigok sei urte bete zituenean guraso eta profesionalek gero eta argiago zuten transexuala zela. Urte horietan, txikiak, Maialen izena gehiago gustuko zuela zioen han eta hemen, eta profesionalen aholkuetan, Kepa eta Arantzaren txikia Maialen izaten hasi zen.

Ordurako, familiako gainontzeko kideak gaiaren inguruan informazioa jasoa zuten. Maialenek bere lehengusinekin egiten zuen jolas: arropa, panpina eta makillajearekin. Igarotako Gabonetan ere gurasoek egindako opariak gustukoago zituela adierazten zuen Maialenek, dena Berdinduko profesionalek zioten bezala ari zen gertatzen.

Zortzi urte bete zituenean jada neskato itxura zuen. Soineko, ile luze eta beste zenbait konplementurekin irteten zen kalera.

espejo

Eskolan, irakasle eta Berdinduko profesionalak gainean zeuden arren, batzuetan bere ikaskideen irainak jasotzen zituen. Gainontzeko umeek ez zuten ulertzen lehen Iñigo zen mutikoa nola izan zitekeen orain Maialen.

Neskatoak gauza asko lortu bazituen ere, eta zoriontsu zen arren, bazirudien beti zerbait gehiagoren beharrean zegoela. Ez zuen ongi ulertzen zergatik eskolako aldageletan ezin zen gainontzeko neskatoekin aldatu, zergatik komunera zihoan bakoitzean oraindik ere zutik egin behar zuen pixa gainontzeko neskatoek eserita egiten bazuten.

Pixkanaka konturatzen hasia zen neskato itxura lortu zuen arren, bere baitan, bere gorputzean, zerbait faltan sumatzen zuela. Berak oraindik ezin zuen ulertu.

Gurasoak egoera horretarako prest zeuden arren, adingabeen egoera juridikoa oso konplexua da eta ezer gutxi zuten egiteko. Maialenek hormonak hartuko zituen denbora gutxira, bere gorputzak hainbat aldaketa jasango zituen, baina hemezortzi urte bete arte itxaron beharko zuen fisikoki aldaketarik handiena egiteko: sexu aldaketa.

NERABEZAROA…

Nerabezaroan argi zuten guztiek Maialen transexuala zela. Maialenek geroz eta hobeto ulertzen zuen bere egoera, eta bazekien gauza batzuek denbora behar zutela.

ccoo-trans-educacion

Laguntza psikologiko handia jaso behar izan zuen ordea nerabezaroan zehar. Itxuraz neskatila zen eta horrela kontsideratzen zuten bere ingurukoek.

Hala ere, bere lagun guztiek bere lehen maitasun istorioak zituztenean, berak oraindik ezin zituen normaltasunez bizi. Zaila egiten zitzaion mutilari Maialen izan arren hanka tartean berak zuen berdina zuela azaltzea.

Harreman berriak egiterakoan, kontu handiz ibili behar izaten zen askok, bere ezjakintasun eta heldugabetasunagatik, iraindu eta min egiten ziotelako.

Nerabezaro konplexu baten ostean, Maialenek hemezortzi urte bete zituen eta bere urtebetetze eguna oso berezia izan zen. Ordura arteko guztiak prozesu luze bat osatzen zuen, baina egun hartatik aurrera beste prozesu luze eta konplexu bati emango zion hasiera. Sexu aldaketak laguntza psikologiko gehiago eskatzen zuen, bere gorputzak jasango zuen aldaketa handi horretarako prest egon behar zen Maialen.

HELDUTASUNA: OPERAZIOAREN ONDORENGO BIZITZA?

Maialenen istorioak amaiera zoriontsua izan duen arren, gure inguruan oraindik ere pertsona askok sufritzen dute aukeratzen ez duten egoera. Munduan, bere buruaz beste egitea izaten da transexual askoren irtenbide bakarra.  Datuak kezkagarriak dira.

mapa

Leelah Alcorn estatubatuarra izan da azkeneko biktima. 17 urteko transexualak bere buruaz beste egin zuen abenduaren 28an, ingurukoen onarpen ezak bultzatuta.  Genero-disforia errealitatearen parte bezala identifikatzea, XXI. mendeko erronka nagusietako bat da. Eta errealitatea denez, ez da ezkutuan eramateko ezer

Maialenen bizitzarekin identifikatuta sentitu bazara, edo genero-disforiaz gehiago jakin nahi baduzu, deitu Berdindu!-ren zenbakira: 675459317 edo 9434685

Erreportajea kontsultatzeko eta deskargatzeko klikatu hemen: Gorputza presondegi

Herri bat, hainbat izate

Identitatearen auzia mundu mailan gaur egungo erronka handienetako bat da. Hori ez da bat-bateko gertaera bat izan, historian zehar hainbat alditan eman den  gatazka bat da. Horren adibide dira XIX. mendeko Europan, hala nola Alemanian, Italian, Jugoslavian… gertatu diren auziak.

Erronka horiek ez dira garai horretan hasi eta amaitu, egun ere jarraitu egiten duen auzietako bat da identitatearena; ikus Eskozia, ikus Katalunia edota Euskal Herria.

EUSKAL HERRIKO AUZIA

Euskal Herrian identitateen talka bat dago. Izan ere, gizartearen zati bat euskalduna sentitzen den bitartean, beste batzuk erdaldunak, eusko/erdaldunak edo baita ere kanpoko lurralde batekotzat dute beraien burua, baina, ez dira ezberdintasun horiek onartzen. Horrek bidea irekitzen die gatazkei, identitateen erronkari jarraipena emanez.

Zer da euskaldun izatea?

Hainbat elementu izan behar dira kontuan euskalduna zer den identifikatzeko. Zenbaitek faktore batzuei garrantzia gehiago ematen diete beste batzuei baino. Beraz, euskaldun izatea guztiz subjektiboa da.

Eustaten ikergaiak euskalduna euskararen erabileraren arabera identifikatzen du. Inkesta batek Autonomia Erkidegoan zenbatek hitz egiten duten euskara, zenbatek gaztelania eta zenbatek bi hizkuntza adierazten dituen emaitzak eskaintzen ditu (Ikus taula). Horren arabera, Euskal Autonomia Erkidegoan gehienek gaztelaniaz hitz egiten dutela ikus daiteke, baina ezin da euskararen erabilera ukatu.

Euskal identitatea ez dute alderdi politikoek soilik islatzen, horren adibide da 2013. urtean sortu zen Gure Esku Dago dinamika. Egun, jendeak beharrezkoa ikusten du alderdi politikoetatik at dauden mugimenduen ekintzekin hastea.

Ainhoa Mendibilek Gure Esku Dago dinamikako komunikazio arduradunak dioen bezala, euskalduna euskaraz hitz egiten duen oro da. Hala ere, aniztasuna onartzen du identitatean, “bestela, nire albokoaren izatea ukatzen ari naiz, eta horrela ez dugu ezer eraikiko” dio Mendibilek. Bere ustetan lorpen handia izango litzateke norberaren identitateak bestearena ez baluke ukatuko, “baina, egun horrela funtzionatzen dugu: ni euskalduna naiz zu ez zarelako, edo ni hemengoa naiz zu ez zarelako” adierazten du. Jarrera hori aldatu beharrekoa dela dio Mendibilek.

Beraien helburua, erabakitzeko eskubidea aldarrikatzea, kontuan izanik, Gure Esku Dagok hainbat ekimen eraman ditu aurrera. Ezagunena Giza Katea da, 150.000 pertsona biltzea lortu baitzuten.

gure_esku_dago_urbia_foto610x342

Eta politikoek zer diote?

Nahiz eta ondorengo alderdi politikoek, EAJ-PNV, PSOE, PP, EH Bildu eta UPyDk Legebiltzarrean Euskal Autonomia Erkidegoan euskal identitatea dagoela onartu, alderdi bakoitzak bere ikuspuntua du horren inguruan.

  • EAJ-PNV: Euskal Autonomia Erkidegoak identitate bat du, hau da,  euskal identitatea. Hori euskal kulturarekin lotzen da, hau da, hizkuntza, tradizioa, bizitzeko, lan egiteko, berrizteko, hazteko eta eboluzionatzeko moduarekin.Identitatea gizartearen elementu garrantzitsua dela esaten dute. Eta beraien printzipioetako bat da euskal identitatea mantendu eta defendatzea. Horren haritik, erabakitzeko eskubidearen alde azaltzen da EAJ-PNV. Urkulluren arabera: “Queremos avanzar en un proyecto político y jurídico compartido; un proyecto que desarrolle la formulación del ‘derecho a decisión y su ejercicio sujeto a pacto’ y a la búsqueda de su legitimación social”.
  • PSOE: Espainian identitate espainiarra gailentzen da, eta Euskal Autonomia Erkidegoan ere honek du garrantzia. Euskara eta gaztelania hizkuntza ofizialak direla defendatzen dute, baina azken hizkunt- za hori da garrantzia duena. PSOEk bere programan identitate espainiarrari egiten dio erreferentzia alor askotan: hizkuntza, hezkuntza, politika, ekonomia, sozietatea, aurrerakuntzak eta ingurumena besteak beste. Erabakitzeko eskubideari dagokionez, hori negatibotzat hartzen du: “«bajo el eufemismo del derecho a decidir», proyectos rupturistas que llevan a la «construcción nacional» y a la división de los vascos”.
  • PP: Alderdi honek EAEan bi hizkuntza ofizial daudela aipatzen du. Baina, gaztelania da beraien ustetan harremanak sortzeko bitartekaria. Identitatea determinatzeko hizkuntza hartuz gero faktoretzat, PPren ustez, espainiarra izango litzateke gailenduko zena. Inbestiduran (ikus bideoa), Basagoiti erabakitze eskubidearen aurka azaldu zen. Beraz, alderdi politiko hau ez dator PNV eta Bilduren jarrerarekin bat.
  • EH BILDU: Euskara euskal identitatearen oinarria eta kulturaren pilare garrantzitsuenetako bat dela uste du Bilduk. Gutxiek hitz egiten duten hizkuntza denez, alderdi politiko honen helburua da euskara bultzatzea. Beraien eginkizunen artean dago euskara hizkuntza politika berri bat eraman nahi izatea.Erabakitze eskubidea defendatzen dute, Mintegik adierazten duen moduan: “erabaki ahal izatea biziraupen kontua, ez da aukera, behar izana da”. Horren haritik, demokrazia hautestontzietan lortzen dela defendatzen du.
  • UPyD: Alderdi politiko honek ez du euskara Euskal Autonomia Erkidegoko hizkuntza ofizialtzat kontsideratzen. Gaztelania da euskaldunek hitz egin beharko luketen hizkuntza. Euskarak ez luke diru-laguntzarik jaso behar, kostu handi horiek beste alor bat- zuetara bideratu beharko lirateke- ela defendatzen dute. Adibidez, Euskal txartelaren aurka azaltzen UPyDk 2012ko Legebiltza- rrean Euskadiren erreforma eta LTHren erreforma eskatu zuen, batzorde orokorrak eta aldundiak kentzea eta udaletxeak bateratzea. Horrek, Urkulluren hitzetan Eus- kadiren zentralizazioa ekarrikoluke, “planteatzen dutena gure herriaren izaera galtzea da” dio.

    Ikus erreportaje osoa

 

Antzoki bera, aktore berriak

Ziklo politiko baten amaieraren aurrean gaude. Trantsizioan hasi eta hogeita hamar urtez iraun duen prozesua hilzorian dago. Ez dago garbi nora goazen, baina egoera aktore aldaketarekin konpontzen ez dela dirudi, eta gidoi aldaketa sakon baten beharra dagoela argi ikusi du gizartearen sektore handi batek.

pablo iglesias contra bipartidismo

Espainian eta Europan azken hamarkadetan indarrean egon diren alderdiak krisian daude eta horrek demokrazia ordezkatzailea zalantzan jartzera eraman du, demokrazia parte hartzaileagoa aldarrikatuz. Faktore askok eragin dute betiko alderdien beherakadan.

Hazkunde ekonomikoa zela eta, gizabanako askoren bizi maila nabarmen hazi zen;  ondorioz, gutxi batzuk konturatzen ziren sistemak zituen gabeziez. 2008an, krisiaren etorrerarekin batera, ongizate hori desagertu egin zen eta ondoez sintomak nagusitzen hasi ziren. Herritarrak indarrean dagoen sistemaren aurkako mobilizazioetan murgiltzen hasi dira dagoeneko.

Krisia ez da ekonomia arlora mugatu, eta eremu guztiak hartu ditu bere baitan. Ideologiei dagokionez, alderdiek ez dute garbi non kokatu beren burua, eta ideologia desberdinetako ideiak hartu dituzte, diskurtso nahasiak sortuz. Ez dago diskurtso garbirik eta ez dute lortzen gizabanakoak erabat konkistatzea.

Hori gutxi balitz, betiko alderdietan ematen ari diren ustelkeria kasuek politika krisi sakonago batean sartu dute. PP, PSOE, CIU, PNV… alderdi zerrenda amaigabeak zikindu du egungo politika espainiar Estatuan. Ez da Europako kasu bakarra, Frantzia, Grezia, Italia eta beste zenbait herrialdetan gauza bera gertatu baita. Mesfidantza geroz eta handiagoa da, ez da politikan sinesten eta horrek hauteskundeetako parte hartzean eragina du.

15M

Politikarekiko desafekzioa handitu da eta gizabanakoek gutxiago parte hartzen dute politikarekin zerikusia duten prozesuetan. Bipartidismoa maldan behera doa eta proposamen berriek indarra hartu dute, estrategia komunikatiboen bitartez politikoa mapa politikoa irauli dezaketenak. Aldaketara nahia gizartean nagusitu da, M15 eta ondorengo Podemos adibide.  Betiko alderdien erreakzioa nolakoa izango den ikusteko dago oraindik, baina proposamen berriek gauzak zail jarriko dizkietela aurreikusi daiteke. Egungo egora politikoa aldatzeko gai izango ote dira? Sistema berri baten lehen fasean ote gaude?

Mugimendu alternatiboak

Espainian haserre hori 2011ko maiatzaren 15ean irudikatzen hasi zen 15M mugimenduaren bitartez. 2008an Grezian izandako protestek eta 2011ko Arabiar Udaberriko iraultzak oinarri hartuta, hainbat kolektibok deituriko manifestazioaren ondorioz Madrilgo Sol plazan gau horretan kanpaldi bat egin zen; bipartidismoko “PPSOE”tik haratagoko demokrazia parte hartzaileago baten aldeko eskaera protesta baketsuen bidez gauzatu zuen biztanleriak, “Acampada Sol” sortuz.

Mugimendu horien ondorioz alderdi politiko berriak sortzen hasi ziren, nabarmenenak “Partido X”, 2013an; eta Podemos, 2014ean. Azken alderdi horrek izan du arrakasta gehien, eta Espainiako mapa politikoan indar handiarekin sartu da; Europako hauteskundeetan bost eurodiputatu lortu zituen jaio eta lau hilabete ondoren. Inkesten arabera, Espainiako 2015eko hauteskundeetan lehen edo bigarren indar bihurtzeko aukera du.

Politikarekiko desafekzioa ez da, ordea, nazio mailako arazoa, kontinente mailakoa baizik. Europa osoan zehar alternatibek indarra hartu dute, ezker eta eskuin muturreko diskurtsoek jendearengan eragina izan dute. Krisiaren kudeaketaren eta migrazioaren aurkako diskurtsoari esker, geroz eta oihartzun handiagoa dute alderdi horiek. Kontinente mailan, gainera, Europar sentimenduaren aurkako diskurtsoa erabili dute, Europar Batasuna eta euroaren aurkako jarrera argia argumentu gisa erabiliz. Atzerritarrekiko identitate nazionalaren defentsak ere garrantzia hartu du Europan, jarrera xenofobo eta arrazistaz betetako diskurtsoen bidez.

2009ko eta 2014ko Europako hauteskundeek alternatiba horien gorakada nabarmen islatzen dute. Adibide ezagunena Frantziako eskuin muturreko FN alderdia da: 2009an hiru eurodiputatu (botoen %6,3) lortzetik, 2014ean 24 lortzera igaro da (botoen %24,95).

Danimarkan DF eskuin muturreko alderdiak ere hauteskundeak irabazi zituen botoen %26,6arekin, 4 eurodiputatu lortuz; 2009an botoen %15,3 lortu zituen (2 eurodiputatu).

Grezian, bestalde, muturreko bi alderdien gorakada nabarmendu zen: Syriza ezker muturreko alderdia 2009an eurodiputatu bat izatetik 6 eurodiputatu izatera igaro zen. Eskuin muturreko Amanecer Dorado alderdia parlamentuan lehen aldiz sartu zen 3 eurodiputaturekin.

Alderdi klasikoak zigortzeko modua bilatu du biztanleriak eta gorakada handia hartzen ari diren alternatibek eman diete aukera. Espainiako egungo mapa politikoan alternatiba errealitate bihurtu da: Podemos, Pablo Iglesias lider karismatikoaren eskutik.

Gizartea eta estamentuen arteko talka

Alderdi berriaren arrakastaren inguruan telebistako eztabaidetan maiz agertzen den Felix Arrieta, Deustuko Unibertsitateko irakaslea eta Zientzia Politikoetan lizentziatuak, diagnosi zehatza egin du.

Bere ustetan, Podemosek bi berezitasun nagusi ditu: “Batetik prozesu bat artikulatzen jakin izan du zeinaren bitartez herritarren eskaera asko kanalizatu eta diskurtso bakarrean batu diren. Bestetik, oso estrategia ona hartu du, bere helburu nagusia lortzeko: Espainian gobernatzea. Horretarako, tartean gertatu daitekeen edozer gauzari kontu askorekin begiratzen diote. Zergatik Podemosek ez du zuzenean parte hartzen udal hauteskundeetan? Azkenean horrek arriskua suposatzen duelako. Ez zaie batere komeni. Beraien estrategia sistemaren aurka eta alderdi guztiak sistema gisa ikustaraztea da”.

Garai batean José María Aznar edo Felipe Gonzalez bezala, Podemosen Pablo Iglesias lider karismatiko bat bihurtu da, baina ezin daiteke esan Podemos beste alderdiak baino demokratikoagoa denik. Horretarako: “erabaki transmisioa nola egiten den jakin beharko genuke lehenik”.

Podemosek beste alderdien antzera egitura hierarkikoa du. “Podemosek erabaki du alderdi tradizional baten barne-estruktura jarraitzea. Estruktura horren barnean ez dago borroka ideologikorik, boterea eskuratzeko borroka dago, baita lidergoa lortzeko borroka ere. Bi gauza horiek ekiditen dute gizartearen arteko borroka”. Podemosen estrategia hauskorra da, eta kontu handiz eramaten ari dira.

PabloIglesiasAsamblea

Aldaketak sortzeko, lehenik, herritarrak kontziente izan behar dira eta jarrera parte-hartzailea izan behar dute. Gaur egun hori ez dugu. Kataluniaren independentziaren aldeko prozesuaren, adibidez, herritarrak izan dira benetan indarra erakutsi dutenak, Artur Mas lidergoa hartzen arduratu da soilik. Orokorrean, ordea, gizarte zibilak pasiboa izaten jarraitzen du.

Horren arrazoietako bat indibidualismoa izan daiteke. Kolektibo edo gizarte zibil antolatu bat izatea oztopatzen du indibidualismoak maila batean. “Gure eredu ideala demokrazia parte hartzailea baldin bada, nork artikulatuko du hori? Bakoitzak banaka?”

Sistema barrutik aldatzeko, borondate politikoa egotea beharrezkoa da baina ez da politika edo gobernuaren kontua bakarrik. “Gu guztiok ere sistema gara, eta sistema batean funtzionatzera ohituak gaude. Orduan, ohitura batzuk aldatzen ez baldin baditugu, alferrik da”.

Gizartea benetan aldatzeko eta benetako demokrazia ezartzeko, alderdien izaera eta helburua aldatzea ezinbestekoa da. Izan ere, alderdien helburua irabaztea da, boterera iristeko, “alderdiak botere makinak baino ez dira”. Arrietak hurrengoa planteatzen du: “Zer da partaidetza? Nola artikulatzen dugu partaidetza? Alderdiak mekanismo egokiak dira horretarako? Nire iritzia da ezetz”.

Gaur egun, ez gaude ohituak parte hartzera, entzutera baizik. Besteek guregatik erabaki dezaketela pentsatzen dugu. Eraldaketa hortik hasi behar da, bakoitzak bere kritikotasuna lantzen. Horretarako informazio eta heziketa prozesuak sendotu behar dira, parte hartze kontzeptua landuz. Baita ere, espazio binkulateak sortu behar dira erakundeen barruan eta kanpoan, horiek artikulatuz. Baina horretarako gizarte kritiko bat behar da, gizarte hezi bat, benetan parte hartzen saiatuko dena.

“Erakundeetatik aldatu daiteke gure jarrera indibidualista hori? Ez. Erakundeek bultzatu dezakete? Erakundeek eta gizarte zibilak elkarlanean egin dezakete? Bai”. Hori gertatzeko, beste kultura politiko batera joan behar gara. Gizarteak aldaketan konfiantza eta sinesgarritasuna izan behar du. Mugimenduetan, elkarteetan… konfiantza izan behar dute herritarrek eta horiekin batera aldaketarako bidea eraiki. Erakundeek jakin behar dute beraiek ez daukatela egia absolutua, eta beste prozesu batzuk ere martxan jarri behar direla. “Hori posible da baina gaur egun, Espainiako gizartean hori ezin da gertatu”.

Etorkizunean zer?

Egoera horren aurrean, politika eta gizarte antolakuntzarekiko eztabaida inoiz baino aktiboagoa bihurtu da azken hilabeteetan, bereziki hedabideek Podemosi eskaini dioten tartearen ondorioz. Pablo Iglesias La Sexta kateko “Salvados” edo “La Sexta Noche” bezalako hainbat saio esanguratsuetan ikus ahal izan dugu, baita duela gutxi TVEn ere. Horri Podemosek sare sozialetan biztanleriarekiko erakutsi duen hurbiltasuna gehituz gero, esan liteke herritarren kontzientzia inoiz ez bezala berpiztu dela azken aldian. Honekin batera berpiztu da parte hartzearen eztabaida. Geroz eta gehiago dira biztanleriaren parte hartzea gizarteko esparru guztietan handitu behar dela uste dutenak.

Parte hartzearen handitze horrek hartu beharko lukeen forman, ordea, hainbat ikuspuntu  daude. Alde batetik daude defendatzen dutenak erabaki bat zilegi izateko, aurrez espazio publikotik igaro behar duela ezinbestean, gizarteak gai horri buruz eztabaidatu eta iritzi guztiek tartea izan dezaten. Espazio publiko horretan ematen diren eztabaiden jarraipenak herritarren hezkuntza politikoa areagotzen du eta baita norberak bere burua gobernatzeko gaitasuna ere. Bestalde, badira demokrazia zuzenago baten aldekoak ere. Horiek eztabaidan oinarritutako demokrazia gutxiesten dute, denen oniritzia bilatzeko bidean eskaeren aniztasuna mugatzen delako.

Politikan parte hartzea, ordea, oraindik ere jende askoren artean errefusa eragiten duen zerbait da. Gobernatzen gaituztenen eraginkortasun ezaren bitartez biztanleek jasotzen duten politikaren irudi goibela eta, bereziki, gizartean oraindik ere oso barneraturik dagoen jarrera indibidualistak, denongan eragina duten gauzetan ez kezkatzea eragiten du.

Indibidualismoaren indarra murrizteko mentalitate aldaketa bat beharrezkoa dela asimilatu eta gure inguruan bizi direnek gu bezainbeste merezi dutela defendatzen dute hainbatek. Zentzu honetan, biztanleriaren autonomia indartzeko parte hartzea bultzatuko duten elkarte eta erakundeen presentzia, bereziki maila lokalean, ezinbestekotzat jotzen dute aniztasuna ulertu eta eztabaidan oinarrituko den gizarte bat eraikitzeko.

Espainian, ordea, eztabaida politikoa berpiztu den arren, alderdiei dagokienez, Podemosek besterik ez du herritarrak politikaren erdigunean jarri eta parte hartzea handitzearen aldeko diskurtsoa garatu. Beraz, orokorrean, biztanleriaren artean bigarren mailan egoten jarraitzen duen zerbait da, gehiengoak lehentasuna ematen dio bipartidismoari amaiera emango dion proposamenari, beren protagonismo propioari baino. Batzuek uste dute bipartidismoarekin amaitzea izango dela, hain zuzen ere, gizartearen parte hartze hori sustatuko duena.

Parte hartzea, ordea, oraintxe bertatik sustatu behar den zerbait da, gerora etorriko den prozesuan biztanleria guztia interesatua egon dadin eta garrantzitsua sentitu dadin.

Argi dagoena da Podemosek irabazita ere, alderdi politikoek baino, gizarteak duela aldaketaren giltza. Izan ere, bera izan beharko litzateke film honetako zuzendaria.

Erreportajea osorik

viñeta