Archivo de la categoría: Erreportajeak

“DENEK USTE DUTE MUNDUA ALDATU EGIN BEHAR DELA, BAINA INORK EZ BERE BURUA ALDATU BEHAR DUENIK”

Jarraian duzuen estekan klik eginda, gure erreportajea irakurtzeko aukera izango duzue. Bertan, Euskadiko Hezkuntza sistemak etorkinen kudeaketa nola egiten duen aztertu dugu.

“Denek uste dute mundua aldatu egin behar dela, baina inork ez bere burua aldatu behar duenik”

“Patioan ostia bat emango dizut”

Genero ezberdintasuna gure gizartean oso errotuta dagoen gaitza da, baina honek ondorio tragikoak dituenean bihurtzen denean soilik da albiste. Zer egin daiteke hori hala izan ez dadin? Zer egin gure seme-alabek etorkizun batean horrelako jarrerarik izan eta jasan ez dezaten?

Ander, Mirari eta Eñaut ikastolako beraien aulkietan eserita marrazten ari dira. Astearte goiza da eta lehen hezkuntzako bosgarren mailako ikasle hauen ordutegiaren arabera, plastika ordua da. Ander errotulagailu beltzarekin kamioi bat margotzen ari da bere folio zurian. Mirari buru-belarri dabil marraztu berri duen soineko arrosa bat margotzen. Eñaut Messiren futboleko zapatilei azken ukituak ematen ari da, eta oinetakoek hiru marratxo arrosa dituztela gogoratu da. Eñauti ez zaio arrosa batere gustatzen, “neskena” dela dio, baina irakasleari Messiren erretraturik zehatzena egingo duela zin egin dio. Ez dauka beste aukerarik. Hirurak eserita dauden mahaiaren erdian dagoen margo kaxan errotulagailu arrosaren bila hasi da, baina ez du aurkitu. Bere ingurura begiratu eta Mirari ikusi du desiratutako errotulagailua eskuartean duela. Eñautek bi aldiz pentsatu gabe, eskutik kendu dio margoa eta neskatilaren marrazkian marra luze bat margotu du. Mirarik bere ikaskidearen jarrerarekin harrituta, errotulagailua berak zeukala esan dio ahots hari batekin, eta mesedez itzultzeko eskatu dio. Eñautek indartsu erantzun dio: “Messiren botak zure soineko hori baino garrantzitsuagoak dira, beraz isildu zaitez, bestela patioan hostia bat emango dizut!”.

Irakurri berri duzun pasarte hau fikziozkoa bada ere, horrelako gertakariak uste baino ohikoagoak dira gure inguruko eskoletan. Agian zure herriko eskolan Anderrek Ion izena du, Mirarik Ane eta Eñautek Paul, baina ziur genero ezberdinen arteko harremanetan antzerako arazoak sortzen direla. Gehienetan ez dugu horrelako gertakarien berri izaten, ez baitira albistegietan agertzen eta gure seme-alabek askotan isildu egiten baitituzte, eta ondorioz, sarritan isileko gaitz bat bihurtzen da. Baina beraien berri dugunean ere, “umekeriatzat” jotzen ditugu, “azken batean umeak dira, ez?” esanez gaiari garrantzia kentzen diogu, umeen gauzak besterik ez dira. Aldiz, eguerdiko albistegian 15-29 urte bitarteko gazteen % 33ak beraien bikotekideak janzten duen arropa aukeratzea, norekin geratzen den erabakitzea eta beraien bizitzako beste hainbat aspektu kontrolatzea “normaltzat” jotzen dutela albiste dela ikustearekin batera, eskuak burura eramaten ditugu guztiz asaldatuta. Eta orduan geure buruari galdetzen diogu ea zerk huts egiten duen gazteen hezkuntzan, ea zeri erreparatzen dion hezkuntza sistemak XXI. mendean oraindik horrelako jokabideei amaiera eman ez bazaie.

Agian hori da egungo akats nagusietako bat, hezkuntza sistema arazo horren erantzule bakarra dela uste izatea. Donostiako Berritzeguneko (Donosgune) Lehen Hezkuntza etapako aholkularia den Ana Extramianak dioen bezala, eskola umearen hezkuntzan eragina duen sistemetako bat da, familia eta gizartea diren bezalaxe. Sistema bakoitza autonomoa da eta guztiek hartzen dute parte haurraren heziketan. Arazoa sistema horien artean kontraesanak sortzen direnean hasten da. Haurrek batez ere beraien testuinguruan bizi dituzten esperientzien arabera ikasten dute. Eskolan genero berdintasuna sustatzeko parekidetasun eta hezkidetza programa bat aurrera eramanda ere, haurrak etxeko lan guztiak egiteaz arduratzen dena ama dela ikusten badu eta gainera, aitaren jarrera matxistak jasaten dituela, eskolan ikasiak ezer gutxirako balio dio.

Maite Pardina La Salle Zarauzko koordinatzaileak ere garbi dauka bere ikuspuntua gai honen inguruan: “Genero berdintasuna bezalako gai batean etxean jasotzen denak garrantzi handia du: etxean etxeko lanak nork egiten dituen, rolak nola dauden banatuta, boterea… hor ikasten da gehiena”. Hala ere, horrek ez du esan nahi hezkuntza sistemak ezer egin ezin dezakeenik egoera horri konponbide bat emateko. Arestian aipatutako sistema guztiek dute beren ardura horrelako gaietan, eta hezkuntza sistemak ere badu zeresana. Elena Simón Rodríguez mugimendu feministako zabaltzaileetako batek dioen moduan “eskolak ez du genero bazterketarik sortzen, baina elikatu, hezi eta inertziaz erreproduzitzen du beste norabiderantz ez jokatzeagatik”.

Berdintasuna bultzatuz

Euskal Autonomia Erkidegoaren kasuan, Eusko Jaurlaritzak bere horretan berdintasun sailik ez badu ere, Jaurlaritzaren erakunde autonomoa den Emakunde da  hezkuntzaren alorrean, eta beste hainbat esparrutan, genero berdintasuna bultzatzeaz arduratzen den erakunde ofiziala. Erakunde horren lanari esker, egun euskal ikastetxeetan genero berdintasuna eta bata bestearekiko errespetua sustatzeko Nahiko! bezalako programak sustatzen dira.

2013an Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Hizkuntza politika eta Kultura sailak “Hezkuntza-sisteman hezkidetza eta genero indarkeriaren prebentzioa lantzeko Gida Plana” argitaratu zuen, baita 2020rako Heziberri hezkuntza plana diseinatu ere, non horren ondorioz ikus daiteke genero berdintasuna balio transbertsal bat bezala agertzen dela.

Jaurlaritzaz gain, udalek ere badute zeresana genero berdintasuna sustatzearen alorrean. Euskadiko udalek beraien aurrekontuak zein alorretara bideratu nahi dituzten erabakitzeko aukera dute, eta askok hezkuntzari egokitzen zaion diru kopurua genero berdintasuna sustatzeko bideratzen dute.

Horrenbestez, euskal ikastetxeek Eusko Jaurlaritza, Emakunde eta tokian tokiko udalek eskaintzen dizkieten genero berdintasuna bultzatzeko programak eskuragarri dituzte, eta hala ere, oraindik umeengan jarrera matxistak antzeman daitezke. Umeen hezkuntzan eragina duten aurrez aipatutako beste sistemek ere zeresana dute, noski badutela, baina nahikoa al da eskoletan programa horiek aurrera eramatearekin?

Gurutze Ortega Zarauzko La Salle ikastetxeko irakaslearen esanetan ezinbestekoa da hausnarketa sakonago bat egitea genero berdintasunaren inguruan: “Haurrek eskolako klaseetan genero berdintasunaren aldeko mezuak jaso ditzakete, baina ondoren eskolako testuinguruan zenbat gizonezko daude Haur Hezkuntzan lanean? Zenbat Lehen eta Bigarren Hezkuntzan? Eta zuzendaritza taldean? Garbitzen aritzen diren langileak gizonezkoak ala emakumezkoak dira? Eta Gorputz Hezkuntzako irakasleak? Eta sukaldekoak?”. Baina ikasgeletan jasotzen dituzten mezuen kontraesanak aurkitzeko ikasleek ez dute klasetik atera beharrik ere. Erabiltzen dituzten liburu eta bestelako materialetan genero bakoitzaren rolak oso markatuta daude, eta erabiltzen den hizkuntzan ere genero ezberdintasunak oso nabariak dira.

“Baina hori arazo bat al da?” galdetuko diote askok beraien buruari. Genero ezberdintasuna zuzenean indarkeriaren sinonimotzat jotzen da askotan; tartean biolentzia fisikorik ez badago, arazorik ere ez dago. Eta hori bai dela benetan arriskutsua. Genero ezberdintasunak sortzen duen ondorio larrienetako bat indarkeria fisikoa bada ere, badira biolentzia fisikotik haratago doazen beste arazo batzuk ere (ikus izebergaren irudia).

izeberga

Berdintasun, osasun eta zerbitzu sozialen ministerioak 2014an eginiko kanpainako irudia. https://www.msssi.gob.es/campannas/campanas14/haySalida016.htm

Gaur egun albisteetan entzuten diren genero ezberdinasunarekin erlazionatutako gertaerak erailketekin lotuta egon arren, biolentzia mota hori hilketak baino are gehiago da. Hain zuzen ere, indarkeria matxista bereizteko hiru maila daude. Ezagunena, baina ez horregatik existitzen den bakarra, norbaitek nahita eta nabarmenki beste norbaiti kalte fisikoak eta psikologikoak eragiten dikizkionean ematen dena da, hau da, zuzeneko indarkeria. Baina ez da bakarra. Egiturazko biolentzia ere existitzen da, eta hori gizartearen egituraren ondoriozko bidegabekerian eta ezberdinkerian islatzen da.  Azkenik, biolentziarekin identifikatzen zailena dena, indarkeria sinbolikoa, alegia, adierazpen kulturalen eta lengoaiaren bitartez emakumeen menpekotasuna mantentzen duten sinboloen multzoa. Indarkeria matxista horiek identifikatzeko zailtasunak mikromatxismoak ez antzematea dakar, eta hori da azken batean jendeak genero ezberdintasunaren aurka lan egiteko beharrik ez dagoela uste izatearen arrazoia.

Napoleonek zioen ”Herriak ez du aske izan behar, aske dela sinestarazi behar zaio. Aske dela uste duenean askatasunagatik borrokatzeari uzten dio.” Genero berdintasuna lortzeko borrokan ere antzeko zerbait gertatzen da. Pentsa daiteke egin zitekeen guztia egina dagoela, lortu dela lor zitekeen guztia, baina oraindik bide luzea dago aurretik, aurre egin beharreko gatazka ugari daude oraindik.

Gaur Eñaut izango da bere ikaskide den Mirariri errotulagailu arrosa indarrez kentzen diona, baina bihar bera izan daiteke bere neskalagunari gona motzegia duela argudiatuz kentzeko esaten diona. Gaur Eñauten irakasle den Arratek entzun du gelan gertatutakoa eta Eñaut jolas garaian patiora joan ordez gelan geratu da gertatutakoaren inguruan idazlan bat egiten. Baina bihar jolas garaian Arrate kafea hartzen egongo da beste irakasleekin eta zu zeu izan zaitezke horrelako egoera baten lekuko. Gaur horrelako jarrerei frenoa jarri diezaiekegu, bihar beranduegi izan daiteke.

Genero ezberdintasuna gabonetan

Genero ezberdintasuna gure eguneroko bizitzan txertatuta dagoen zerbait bada ere, bada urteko une bat non bereziki bere presentzia nabarmena den: gabonak. Urteko sasoi honetan ugariak dira ospakizunak, jostailu eta lurrinen iragarkiak, hainbeste gehiegikeriren ondoren irabazitako kiloak galtzeko dieta miragarriei eskaintzen zaizkien aldizkarietako orrialdeak… Inoiz pentsatu al duzu gauza horien inguruan genero berdintasunaren ikuspegitik?

  • Sedukziorako lurrinak

Ohikoa zaigu emakumeak objektu erotiko bezala ikustea iragarkietan. Iragartzen dutena izan daiteke lurrin bat, gizonezkoentzako arropa ala auto bat, baina emakumearen papera antzekoa da guztietan: iragarkiko akzioa aurrera eramaten duen gizonari plazerra ematea edota beraien alderdi sentsualena erakusteai. Emakumeak maniki bezala agertzen dira gizonezkoek harrigarriak diren egitekoak aurrera eramaten dituzten bitartean.

  • Gorputz inperfektuena

Guztiz normaltzat jotzen dugu emakume bati gabonetan lehen zimurrak ekiditeko kremak edota push up moduko bularretakoak oparitzea, eder, lirain eta zimurrik gabe mantentzeko denbora luzez. Zer dira, bada, zimurrak eta adinak aurrera egin ahala erortzen diren bularrak? Inperfekzioak, ekidin beharreko ezaugarriak. Eta horiek bezala telebistan noiznahi agertzen diren zelulitisaren aurkako kremak, gabon ondorengo emakumeen aldizkarietan dieta mirariei eskaintzen zaizkien tarteak… emakumearen irudia geroz eta gehiago zokoratzen duten aspektuak eta genero ezberdintasuna suspertzen dutenak.

  • Barbie-ak neskentzat, Scalextric-ak mutilentzat
Gabonekin batera iristen dira etxera jostailuen katalogoak: arrosa koloreko panpinez betetako orrialdeak neskentzat, eta auto eta kamioiz jositako orrialde gorri eta urdinak mutilentzat. Umeek Olentzero eta Errege Magoentzako gutuna idatziko dute beti ere beraien generoari dagozkion katalogoko orrialde horietatik atera gabe. Urtarrilaren 6a iristen denean umeei beren generoaren arabera “egokitzen ez zaien” orrialderen bateko opariren bat ekarri badiete, ume horiek beraien lagunen iseka, burla eta barreen abiapuntu izango dira. Ez al da ordua horrelakoak aldatzeko? Hori bera pentsatu behar izan zuten Audi auto enpresako kideek ondorengo iragarki hau egitean.

  • Amaren plater goxo horiek

Gabonak familia osoak mahaiaren inguruan ospatzeko garai ezinhobea izan ohi den arren, bada beti norbaiten hutsa: gure amak. Ezberdintasunaren beste aurpegietako bat begi bistakoa egiten da mota honetako otorduetan, emakumezkoak baitira etengabe aurrera eta atzera ibiltzen direnak otorduaren nondik norakoak kontrolatu eta denentzako gustagarria izaten ari dela ziurtatzen.

Egoera honen aurrean, ordea, badira aldaketa bultzatu nahi duten taldeak, emakumeak ere mahaian egon daitezela babesten dutenak honelako kanpainen bitartez:

Feminismoa: hain gorrotatu eta emankorra aldi berean

Feminismoa egun oraindik zeresan handia ematen duen mugimendua da. Askok ez dute oso garbi, ordea, zer defendatzen duen: emakumearen nagusitasuna gizonezkoaren aurrean, genero berdintasuna… Kontzeptu hau autore ezberdinen ikuspegitik modu ezberdinean uler badaiteke ere, guztiek defendatzen dutena emakume eta gizonezkoen aukera berdintasuna da, gure gizartean hain errotuta dagoen patriarkatu horri aurre egitea eta benetan genero berdintasuna sustatzea.

Pertsona askori utopia irudituko zaie mugimendu honek defendatzen duena, gure gizartean gizonezkoaren nagusitasuna kulturaren zati delako, eta baita gure izatearen zati ere. Baina inork noizbait utopia horretan sinetsi izan ez balu egungo egoera oso ezberdina izango litzateke.

Hizkuntzaren garrantzia · Ana Extramiana

Hizkuntzaren garrantzia · Ana Extramiana

Zer lortu da orain arte feminismoaren aldarrikapenei esker?

Historian zehar genero berdintasunaren aldeko neurri asko lortu badira ere, hona hemen esanguratsuenak:

  • Emakumeek boto emateko eskubidea edukitzea
  • Emakumeek erdi eta goi mailako hezkuntzan parte hartzeko eskubidea izatea
  • Emakumeen askapen sexuala
  • Emakumeek lanbide bat izateko aukera izatea
  • Emakumeek gizonen baimenik gabe hainbat gauza egiteko eskubidea izatea: gidatzea, bankuetako diru kontuekin autonomia izatea…

Lor zitekeen guztia lortu al da genero berdintasunean?

Aski da gure ingurura begiratzea hori horrela ez dela konturatzeko. Oraindik bide luzea dugu jarraitzeko, baina hona hemen etorkizun labur batean lortu beharreko aldaketa beharrezkoenak:

  • Amodio erromantikoaren mitoarekin haustea, norbanako bakoitza ez da bestearen laranja erdia. Gu geu laranja osoa gara, nahikoa gara.
  • Maskulinitate berriak sortzea eremu ezberdinetan: emozioetan, umeen zaintzan…
  • Egunerokotasunean hain errotuta dauden mikromatxismoak gainditzea
  • Gizonezkoen partehartzea bultzatzea mugimendu sozialetan eta feminismoan

Zer egin ikastetxeetan hori lortzeko pausoak emateko?

Genero berdintasuna lortzeko hezkuntza ezinbestekoa da, eta hezkuntza sistemak bertan zeresan handia du. Zer egin dezakete ikastetxeek norabide horretan pausoak emateko?

  • Hizkuntzaren sexismoaz ohartu eta kutsu sexista duten esamoldeak ekidin
  • Gizarteko aniztasuna islatzeko irudiak arretaz aukeratu
  • Mikromatxismoei amaiera eman
  • Ikasleen familiak hezkidetza proiektuetan inplikatu
  • Ikasleekin hipersexualizazioa landu gure bizitzako alor gehienak nola kutsatzen dituen konturatu daitezen.

Elkarrizketak

“Genero ezberdintasuna ez da biolentzia fisikoan bakarrik islatzen”

Ana Extramiana egun Donostiako Berritzeguneko (Donosgune) Lehen Hezkuntza etapako aholkularia eta elkarbizitza-hezikidetza gaien arduraduna da.

Erdian Ana Extramiana, Bidelaguna Programari buruzko hausnarketa egin ondoren. Iturria: donosgune.blogspot.com.es

Erdian Ana Extramiana, Bidelaguna Programari buruzko hausnarketa egin ondoren.
Iturria: donosgune.blogspot.com.es

Zein paper joka dezake hezkuntza sistemak jarrera matxistak ekiditeko?

Nik uste dut prebentzioa lantzeko ikasleekin mahai gainean jarri behar dela egoera zein den, (atsekabetutako tonua) eta  datuen arabera azken urteetan gazteen artean emakumeen aurkako indarkeriari dagokionez zenbakiak igotzen joan dira. Beraz, argi dago zerbait egin behar dugula, eta gizarteak egingo du, familiek ere bai, baina gurea da ardura eta beraz, gure aldetik programak egiten ari gara.

Nola baloratuko zenuke hezkuntza sistemak proiektuen bidez egiten duen lana?

Aurrerapausoak egon direla nabaria da, hala ere, urte askotan zehar lan asko egiten ari gara eta ordainetan oso gutxi jasotzen dugu. Nik uste dut hezkuntza-sistema alde batetik pixka bat atzean gelditzen ari dela.

Hezkuntza departamentutik zer egiten duzue ikasketetako ordutegian berdintasuna lantzeari tarterik ez eskaintzen aurrean?

Gizartean emakumearen aurka dagoen biolentzia ikusita, duela lau urte gure departamentuan plan bat egiteko beharra ikusi genuen. Orain ikusiko dugun bezala (testuak erakutsiz) gai pila daude ezberdintasunaren barruan, ez da biolentzia soilik. (Ilusioz) ezberdintasun honi aurre egiteko, eskaintza ezberdinak jasotzen dituen plan estrategiko bat osatu genuen. Hau bultzatzeko, batez ere aniztasun afektibo-sexualarekin lotuta, ikastetxeei proiektuak eskatzeko aukera eman zaie, eta behin eskatuta, errekurtso bat lortzeko aukera eman zaie.

Zein egoera aurreikusten duzu genero berdintasunari dagokionez etorkizun batean?

Legeak baditugula ikusten dut, baina baita hauek ez ditugula betetzen. Azken datuak oso kezkagarriak dira; zenbat emakume hiltzen dira genero biolentziagatik! (haserre). Horietatik % 40ak lehenagotik bere bikotekidearen aurkako salaketa jarria zuen. Baina berriz ere gogoratu behar dugu genero ezberdintasuna ez dela biolentzia fisikoan bakarrik islatzen. Egun, genero biolentzia bai fisiko zein psikologikoa eragin eta sufritzen duten gazte kopurua inoiz baino gehiago altuagoa da. Ezbairik gabe, egoera horren aurrean hezkuntza sistemak zerbait egin behar du, baina hezkuntzak bakarrik ezin du.

“Hezkuntza sistemak garrantzi handia du
genero berdinketa eman dadin”

Gurutze Ortega Zarauzko La Salleko lehen hezkuntzago bosgarren mailako tutorea da. Bost urte daramatza lehen hezkuntzako irakasle izaten eskola berean.

Gurutze Ortega, Zarauzko La Salleko irakaslea

Gurutze Ortega, Zarauzko La Salleko irakaslea

Zein paper joka dezake hezkuntza sistemak horrelako jarrera matxistak ekiditeko?

Hezkuntza sistemak garrantzi handia du genero berdinketa eman dadin. Haurrek ordu asko igarotzen dituzte eskolan eta balio egokiak transmititzeko eta lantzeko aukera paregabea izaten da bertan

Zein erronkei aurre egin beharko lioke hezkuntza sistemak?

Azken urteetan programak sistematikoki egiten dira eta oso egokiak iruditzen zaizkit. Bestalde, txikitatik egiten den eguneroko lanketarekin jarraitzea beharrezkoa da. Errespetuzko harremanak bultzatu behar ditugu eta kontzientzia hartu behar dute zenbait jarrera onartezinak direla.

Zure ikasleen artean inoiz hauteman al duzu jarrera matxistarik? Zer egin duzu beraiei aurre egiteko?

Bai hauteman ditut zenbait jarrera matxista eta esku-hartzea oinarrizkoa iruditu zait. Gertatutakoa behatu eta aztertu dugu eta azkenik ondorioak atera ditugu. Harreman osasuntsuak eta berdintasuna era aktiboan sustatzea izango delarik helburu nagusia.

Zein egoera aurreikusten duzu genero berdintasunari dagokionez etorkizun batean?

Oraindik ere gizarte matxista batean bizi gara. Erronka handia dugu aurretik, eta guztien elkarlana beharrezkoa da benetako berdintasuna lortzeko. Eskolak eta familiak eskutik joan behar dugu. Gaur egungo gure haurrak etorkizuneko gizarte izango dira eta jasotzen duten hori, izan da, eskainiko dutena.

Katalunia demokrazia eske

Azkeneko urteetan herrialdeko panorama politikoa astindu dute demokrazia aldarriek. Sentsibilitate politiko bakoitzak irtenbide demokratikoa eman nahi dio, hori zertan datzan adostu gabe.

katalunya diada

Lukas Barandiaran, Gorka Benito, Igor Etxebarria eta Mikel del Val

Gutxitan gertatu ohi da gatazka baten baitako aurkako bi alderdiek argudio bera erabiltzea bakoitzak bere nahiari zilegitasuna emateko, kontuan hartuta bi nahi horiek bateraezinak direla. Surrealista, pentsa lezake batek, inkongruentea, beste batek, egoera hau ,ordea, Espainiako Estatuko esfera politikoan ematen ari den berebiziko eztabaidan gertatzen ari da. Alderdi Popularrak Kataluniako prozesu independentistari zilegitasuna kentzeko, “antidemokratikoa eta askatasunaren aurkakoa” dela dio. Prozesu independentistaren bultzatzaileak, berriz, erabakitzekoeskubidean eta herritarren mandatuan, hots, demokrazian funtsatzen dute beren ekina. Bietakoren bat azpijokoan dabilenaren seinale? Ala besterik gabe, kontzeptua ulertzeko modu desberdinak?

PP-k Kataluniako prozesu independentista “antidemokratiko eta askatasunaren aurkakoa” dela dio.

Prozesu independentistaren bultzatzaileak demokrazian funtsatzen dute beren ekina.

Ez zaio galderari erantzun behar ohartzeko demokrazia kontzeptuak garrantzi handia duela egungo eztabaida politikoetan; zilegitasuna, eta ondorioz, boterea ematen dio kontzeptuaz jabetzen denari. “Demokratak” duen boterea, beraz, nabarmen igartzen da; ez hainbeste, “demokrata” horrek defenditzen duen edukia zein den, kontrako ideiak dituzten biek argudio bera baliatzen baitute.

Hau da, Kataluniako egoerari irtenbide demokratikoa eman nahi diote alde guztiek: Espainiako Konstituzioaren defentsa sutsua egiten dutenek, zein alde bakartasunetik Kataluniako Errepublika eraiki nahi dutenek. Baina, orduan, zein da irtenbide demokratikoa?

Egun Katalunia egunkarietako portadetan mantentzen duen gertaeren jatorria urte batzuk lehenago jarri behar dugu. Alde batetik, Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Estatutua ukatu zuen 2010ean; aurrez kataluniarrek erreferendumean eta Espainiako Gorteek onartu zuten testu berbera. Jasotako ezetzak ernatu zuen egungo prozesuaren hazia. Bestalde, Estatuko ordezkapen sistemarekiko desadostasuna adierazten zuen mugimendua piztu zen 2011an, oro har 15M bezala ezagutzen dena. Mugimendu horrek eginiko eskaerek ere eduki zuten oihartzuna Katalunian, horren adibide argiena, urte hartan bertan Parlamentua inguratu izana.

artur mas

Demokraziaren aldarria

Bi mugimendu horiek eraldaketa demokratikoak galdegiten zituzten. Eraldaketa nahi hori argi azaltzen du Mario Zubiaga EHUko irakasleak: “Azkeneko hauteskundeetan Katalunian gehiengo oso batek esan badu ez zaiola gustatzen konstituzio hori, eta ez duela beretzat hartzen, esan nahi du Katalunian data iritsi zaiola Espainiako Konstituzioari”.

Biak ala biak eskakizun demokratikoak ziren, txanpon berberaren bi aldeak. Katalunian, ordea, bi eskariek bat egin zuten. Ordezkatze sistema klasikoarekiko kritika eta eraldaketa eskaria nazio askatasunaren aldarrikapenean txertatu zen; honela, bi eskari demokra
tikoak autodeterminazioaren aferak barnebildu zituen. Demokrazia eskaerak presio handia egin zuen gizartetik, eta hori izan berau kanalizatzeko tresna.

Aldarriak, 2010ean indarra hartu zuen unetik hazi egin da esponentzialki; erabakitzeko eskubidearen eta independentziaren aldekoak etengabe hazi dira. Horren erakusle da, besteren artean, herritarren %80 erabakitzeko eskubidearen aldeko izatea, eta udalerrien %90 ere, Nuria Miralles CUPeko idazkaritza nazionaleko kidearen eta Zubiagaren arabera.

2010ean Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Estatutua ukatu zuenean ernatu zen egungo prozesuaren hazia.

Azkeneko Diadan, 2015 ekoan, herri baten populazioaren %15-20 mugitu zen aldarri baten alde.

Baina Mirallesek dioen antzera, mobilizazio indepedentista handiena ez da izan hauteskundee
tan baizik eta kalean. Alderaketa interesgarria egiten du Zubiagak horren harira; azkeneko Diadan, 2015ekoan, zenbat milioi pertsona mugitu ziren aztertuta, herri baten populazioaren %15-20 mugitu zen aldarri baten alde. Espainia mailan ehuneko berdinak aplikatuta, ez litzateke posible izango horrelako manifestazio bat; non biltzen dira, ehunekoak mantenduta, 7 edo 8 milioi pertsona?

Deigarria da, halaber, Zubiagak prozesua Kataluniako gizartean aparraren antzera hedatu izanari egozten dizkion arrazoiak. Bere ustetan, orain arte Espainiako Gobernuak mantendutako jarrera ezezkorra izan da gorakada horren erantzule. Gobernuaren jokamoldea azaltzeko ondorengo arrazoia ematen du: egoera honetara heldu gara ez zaiolako erantzuna eman aurreko markoari, erabakitzeko eskubidea bai ala ez markoari. Bere iritziz, Espainiak beldurra dio aurreko markoari, badakielako galduta zeukala eztabaida aurreko markoan, eta pentsatu du hobe dela marko independentistara eramatea eztabaida hau, hor irabazteko aukera duelako. Eztabaida independentzia bai ala ez baldin bada, posizioa parekatu egiten da. Behartu egin ditu ICV, Catalunya Sí que es Pot eta PSC Espainiaren aldeko defentsa egitera.

Erreferenduma irtenbidea ote?

Prozesu honen irtenbidea zein izango den argi dauka Zubiagak: “Nik esango nuke modu oso partikularrean, indar metaketa honek guztiak, arrazoizko ikuspegi batetik beiratuta, emango duen emaitza izango dela Kataluniak legezko erreferendum bat egingo duela bere estatus politikoari buruz”.

Baina denak ez datoz bat erreferendumaren irtenbidearekin, bando “demokrata” batean zein bestean. Mirellesek dio tresna “arriskutsu eta manipulagarria” dela. “Ezezkoaren alde egingo ez lukeen jende askok aukera hori hautatuko luke, baina umezurtz utziko lituzke, nolabait. Bere bizitzaren etorkizuna, baita familiarena eta komunitatearena momentu batean aukeratzera behartzen ari zara egoera horretan”.

Demokraziak herritarren nahiaren arabera jokatzea inplikatzen du, baina gizartearen erabakia zein den ondorioztatzeko iritzia emateko mekanismoak erabiltzea beharrezkoa da, hots, mekanismo partehartzaileen beharra dago. Zubiagak hainbat mekanismo azaltzen ditu “demanda edo errebindikazio sarrera desberdinak” jasotzeko. Bata “botoa edo boto arautua”, beste bat litzateke “mobilizazioa kalean, maila desberdinetan”. “Erdibideko formulak” ere aipatzen ditu, A-9ko kontsulta, esaterako. Beste modu batzuk “ikuspegi korporatiboago batetik, interes talde, presio eta bestelakoek egiten dituztenak”.

Mirallesek ere erreferendumetik haratago begiratzen du; prozesu hau “botoetara itzuli da” lehenago “mugimendu herritarra” egon zelako. Kataluniako gizartearen aktibismo politikoa azpimarratzen du: “Ez soilik independentziaren kontuagatik, murrizketen aurkako borroka oso indartsua izan da, azkenaldiko greba orokorrak oso indartsuak izan dira, hau da, herriaren mobilizazio politikoaren gaitasuna bozka bat hautestontzi batean jartzetik haratago doa”.

1332949070_1

Hirugarren bidea

Baina Zubiagak beste parte-hartze mekanismo bat proposatzen du gizartearen nahia gauzatzeko Kataluniako prozesuan, “herri mailan, behetik gora eta udaletatik abiatuta prozesu konstituziogilea”. Zubiagaren hitzetan, prozesu horrek legedi propio baten garapena erabakiak hartzeko gaitasunaren garapena udaletatik hastea dakar, eta lanean hastea de facto estatu bat izango balira bezala udaletatik erabakiak hartzen, horrek suposatzen duen ikuspegi parte-hartzailearekin. EHUko irakaslearen arabera, “zenbait alderdik” bultzatzen duten bidea da hori; CUPek hain zuzen.

Mirallesen hitzetan mekanismo hoberena prozesu konstituziogile “parte-hartzaile eta herritarra” da; horren bitartez etorkizuneko Kataluniako Errepublika zentzuz eta edukiz doitzen da; galdera planteatzeko garaian, baiezkoa eman ezkero, ze Kataluniari baiezkoa ematen zaion zehazten da.

Esaterako, CUPek proposatutako prozesu konstituziogileak hainbat maila edukiko ditu, eta ahalik eta parte-hartzaileena izaten saiatuko; horretarako, udalak, herri mugimenduak, sektorekako mugimenduak, sindikatuak, bestelako antolakundeak, erakunde publikoak inplikatzen saiatuko dira, hau da, akordio sozial justuago bat lortzea litzateke helburua, berdintasunaren aldekoa, askeagoa, soberanoagoa. Finean, gizartea egituratzen duten muineko aspektu guztiak eztabaidatu nahi dituzte, CUPen esanetan, horiek beti etorri izan baitira Espainiako Estatutik edo Kataluniako eliteek beren kabuz adostu dituztelako. Gizartearen berdefinizio prozesu bat da, etorkizuneko Kataluniaren eraikuntza prozesua, edukiz betetzea, tresnaz doitzea, eta beste akordio sozial bat lortzea, zeinarekin gizartearen zati zabal bat eroso sentituko den. Ideia hori baina, parlamentura eramango litzateke, CUPek ez baitu nahi proiektu alderdikoi bat edo alderdi bakar bati lotutako proiektu politikoarekin lotu dadin; instituzio publikoen iniziatiba bilakatzea nahi dute, Kataluniako soberania jaso dezan.

Hasierara itzulita, Katalunian azken urteetan izandako eskari demokratikoak, Kataluniako nazioaren autodeterminazioa indarrean jartzea, eta mendebaldeko demokrazia ordezkatzailea eraberritzeko beharra, erantzuna jasoko lukete. Prozesu konstituziogilearen baitan, Kataluniak Espainiako Estatuarekin eduki nahi duen harremana zehaztuko litzateke, alde batetik. Eta bestetik, demokrazia ordezkatzaile klasikotik haratago, demokrazia forma berri eta sakonagoak eskainiko lizkioke bipartidismoaren amaiera iragartzen duten horiei. Azken urteetan Katalunia astindu duten fenomenoei irtenbide demokratikoa.

Erreportaje osoa: Katalunia demokrazia eske

Zabaldu begiak

“Transexualitatea izateko beste era bat da, begi urdinak izatea bezala. Horrek suposatzen duen gauza bakarra da medikuak zure genitalen arabera neska edo mutila zinela esatean, nahastu egin zela” Xabier Lozano

Gai hau ulertzeko beharrezkoa da genero identitatea zer den ulertzea. Maiz, sexu identitatearekin nahastu ohi da, baina ez da gauza bera. Sexu identitatea erakarpen sexualarekin lotzen da; hau da, gizabanakoa bisexuala, homosexuala edo heterosexuala den. Genero identitateak, ordea, sexu psikologikoari egiten dio erreferentzia; sexu organoetatik at, bakoitzak duen generoari. Jaio orduko sexatzen gaituzte gure sexu organoen arabera. Zakila badu mutikoa izango da, alua badu neskatoa. Genero biologikoak zehazten al du, bada, gure izatea?

Ohikoena organo sexualak genero identitatearekin bat joatea den arren, ez da beti hala gertatzen. Eredu tradizionaleko gizarteetan, gehiengoena normaltzat hartzen denetan, beharrezkoa da baieztapen hori errotik aldatzea. Haurrei sexu heziketa irakastean ere, zakila-mutila, alua-neska azaltzen diegu. Bada garaia genero identitateari bidea irekitzeko. Gure haurrek jakin behar dute pertsona baten genero identitatea ez dutela sexu organoek mugatzen.

Pertsona baten sexu organoa eta genero identitatea bat ez badatoz, transexuala izango da. Ez da egoera berri bat, transexualitatea beti existitu izan da. Urte askoz isilpean gorde izan da, gizartearen erantzunaren beldur. Egun, argitara ematen den arren, gizarteak asko du ikasteko. Ez al da nahikoa sufrimendu zure genero identitatearekin bat ez doan gorputz batean preso egotea, gainera, gizartearen aurreiritziak jasan behar izateko?

Ez pentsa gure inguruan egoera hori ematen ez denik. Euskal Autonomia Erkidegoko gizartea anitza da. Zaila da bizi diren transexualen estimazio zehatza egitea. Ararteko datuen arabera, EAEn 108 transexual daude eta urtero hiru kasu berri agertzen dira. Errespetuz erakundeak 2014. urtean 650 kontsulta jaso zituen. Euskal Autonomia Erkidegoan nazio mailan baino erakunde gehiago daude transexualitatearen arloa jorratzen dutenak. Gainera, sexu aldaketarako tratamendua gizarte segurantzak bermatzen du. Espainiako hainbat erkidegotan, aldiz, ez da doakoa edo eta zailtasun asko jartzen dituzte sexu aldaketa egin ahal izateko. EAEko instituzioen eta erakundeen kudeaketa eredutzat dute.

Eusko Jaurlaritzak transexualitatea kudeatzeko hainbat zerbitzu eskaintzen ditu, nagusia Berdindu da. Zerbitzu hori Gipuzkoan Gehitu elkarteak kudeatzen du eta Bizkaian eta Araban Aldartek. Sexu eta genero aniztasunari buruz informazioa eta arreta ematen die lesbianei, gayei, transexualei, bisexualei, intersexualei eta haien ingurukoei. Helburutzat gizarteak kolektibo horiekiko duen pertzepzioa aldatzea eta pertsona hauen gizarteratzea dira.

Helburu horiek betetzeko, hiru zeregin berezi ditu; lehenik, Lesbiana, Gay, Bisexual, Transexual eta Intersexual elkartekoei edo hara gerturatzen direnei arreta eta aholkuak ematea sexu-joeraren edo sexu-genero-identitatearen inguruko edozein gairi buruz.  Bigarrenik, informazioa eta arreta ematen die hezkuntza-komunitateari, gizarte-eragileei eta profesionalei, komunikabideei eta, oro har, herritarrei. Azkenik, erakundearen xedea LGBTI fobia desagerraraztea izanik, LGBTI kolektiboari eragiten dieten lege eta politikak proposatzea eta diseinatzea.

 


 

Euskal Herrian transexualitatea kudeatzen duten erakundeetako batzuk ondorengoak dira:

GEHITU

Sexu orientazioagatik edo identitate sexualarengatik edozein motatako diskriminazio sozialekin zein legalekin amaitzea da beraien xedea. LGTBren eskubideak defendatzeko ekimenak bultzatzen ditu eta bazterketaren aurka lan egiten du, batez ere komunikabideetan, erakunde publikoen aurrean eta hezkuntza-arloan.

ERRESPETUZ

Transexual talde batek sortu zuen, konturatu ondoren EAEn horrelako zerbitzu baten hutsunea zegoela, hau da, egoera horretan aurkitzen diren pertsonei laguntza, arreta, eta informazioa eskainiko dizkien zerbitzu baten hutsunea. Transexualek Errespetuzera jotzen dutenean euren berdin baten arreta bilatzen dute; konprenitzen dituen norbaitena. Informazioaz gain, kontsolamendua ere bilatzen dute.

CHRYSALLIS

Haur eta nerabe transexualen familiek osatutako taldea da; familiako kide guztiek dute lekua Chrysallisen. Erakundeak lortu nahi du familiak bakarrik ez sentitzea bidean. Beraien antzeko egoeran bizi diren familiak eta haurrak elkartu nahi ditu erakundeak.

ALDARTE

Aldarte gayei, lesbianei eta transexualei arreta zerbitzua, hezkuntza eta babesa eskaintzen dien elkartea da. Aldartek zerbitzu ezberdinak eskaintzen ditu: lege aholkularitza, ikerketa eta dokumentazioa, laguntza psikologikoa, Berdindu familiak eta Berdindu pertsonak.

 


 

Erakundeek lan handia egin arren, badira oraindik ere konpondu beharreko hainbat arazo.Pertsona transexualek oztopoak aurkitzen dituzte gizartean. Kalean edo leku publikoetan duten onarpen eza ez ezik, EAEko funtzionarioek gaiaren inguruan duten ezjakintasuna jasan behar izaten dute. Funtzionarioek ez dituzte ezagutzen transexualen eskubideen aldeko legeak Hori dela eta, hainbat egoeretan transexualak eurak dira funtzionarioei azalpenak ematen dizkietenak. Lege nagusiak bi dira:  14/2012  legea, ekainaren 28koa, transexualak genero identitateagatik ez baztertzeari eta haien eskubideak aitortzeari egiten dio erreferentzia. Bigarrena 3/2007 legea da, martxoaren 15ekoa eta erregistroan pertsonen sexuaren aipamena zuzentzeko eskubidea arautzen du.

Osasun zerbitzuak pertsona transexualentzako, bereziki, oso garrantzitsuak dira. Baina mediku askok ez dakite gaia nola tratatu behar duten. Transexual bat medikuarengana joaten denean, askotan, zailtasunak ditu. Mediku askorengatik pasatu beharra dauka, bukaeran berriro lehenengora itzultzeko. Hori guztia komunikazio faltaren ondorio da. Pertsona horiek ez dira gaiaren inguruan informatuak izan, eta aipatu berri diren bezalako gertakariak gertatzen dira ondorioz.

Gizartean ere gaiaren inguruko ezjakintasuna dago, horregatik transexualek zailtasunak dituzte onartuak izateko. Aurrez aipatu bezala, pertsonak emakumezko eta gizonezko direla soilik irakasten da txiki-txikitatik, eta, horregatik, zaila egiten da transexualen kasua ulertzea eta onartzea.

Aldea dago gizonezko edo emakumezko transexual izatearen artean. Emakumezko transexualek zailtasunak gizartean dituzte nagusiki. Itxura fisikoari begira, transexualitate prozesua gehiago antzematen da eta gizartearen erantzuna ez da ona kasu askotan. Gainera, emakumea bigarren mailako genero kontsideratzen den gizarte patriarkal honetan, emakumezko transexualek zailtasun handiagoak dituzte. Behin emakumezko batek transexuala dela adierazi duenean, gizartean mailaz jaitsi dela bezala hartzen da. Gizonezko transexualen kasuan aldiz, gizarte maila eskala horretan gora egin duela ikusten da eta zailtasunak ez dira hainbestekoak gizarte aldetik.

Normalizazioa lortzea prozesu luzea da eta ezin da bat-bateko aldaketarik lortu. Gizartean oso barneratuta dago gizon-emakume binomioa eta zaila da gizartean pentsaera aldatzea. Horregatik, denbora eta lanketa handia behar da emaitzak ikusteko.

ERRONKAK

Etorkizunean lortu beharreko erronketako bat genero rolekin amaitzea da. Aipatu bezala, genero rolak txikitatik irakatsi izan dira. Transexualitatearen onarpena lortzeko beharrezkoa da horiekin amaitzea. Gizon-emakume binomio tradizional horrek mugak jartzen dizkio genero identitateari. Gizartean, ez da gutxiengo horien berri, eta ezagutza hori funtsezkoa da gainontzekoen eskubide berak izateko. Gizarteak, transexualen guztizko ezagutza lortzen duenean lortuko da genero rolekin amaitzea.

Egungo gizarteak duen arazorik handienetako bat transexualitatea gaixotasun kontsideratzen dela da, hau da, patologia. Munduko Osasun Elkarteak (MOE) transexualitatea gaixotasun mentalen zerrendan sailkatzen du, ondorioz, transexualitatea psikologiatik edo psikiatriatik aztertzen da; hau da, Transexual batek estatus horren onarpena jasotzeko, sexu-aldaketa egin ahal izateko, bere benetako identitatea onartua izateko eta NANan generoa errekonozitzeko, psikiatra baten onarpena behar du. MOEren, pisua duen, erakunde batek transexualitatea patologia dela esateak eta medikuntzaren arloko profesionalek egoera horri aurre egin ezean, pertsona transexualen bazterkeria areagotzen du.

Gizarteak transexualitatearen egoeraren berri jakiteko eta gizarteko dibertsitatea onartzeko beharrezkoa da komunikabideetan gaia normalizatzea. Komunikabideak gizarteari mezua helarazteko bitarteko izan behar dute.

Erronka hauei aurre egiteko denbora behar da. Ez da gauetik egunera lortuko aldaketa. Horretarako funtsezko tresna hezkuntza da. Transexualitatea hezkuntzan garatzea beharrezkoa da normalizazioa lortzeko. Egun, egin dira hezkuntzan aurrerapausoak. Zorionez, generazio berriek erraztasunak dituzte aspektu honetan, eta, transexualitatearen onarpena errazagoa da. Era berean, pertsona transexualek euren nortasuna adierazteko askatasun handiagoa dute. Hala ere, oraindik lan handia dago egiteko.

Erronkak zailak eta epe luzekoak dira; urteak beharko dira ereindako haziak loratzeko. Borroka honetan ezin da etenik egon, nahi edo ezko borroka da normalizazioa lortzeko. Saray Montes transexualak esan bezala: “Niretzat ideala inor borrokan ez egotea litzateke, ez dagoelako borrokatu beharreko ezer”.

MORETIK HARATAGO

“Indarkeria sukarra baino ez da. Berdintasun eza da gaixotasuna”

Sei. Itxuraz zenbaki bakarra badirudi ere, esanahi krudela du atzetik. 2015ean sei emakume erail zituzten beraien bikotekideek edo bikotekide ohiek Euskal Herrian. Espainian 57, Frantzian 118… Zer dago, baina, zifra horien atzean? Estatistikak dira, bai, baina zer dira ba, estatistikak, errealitatearen argazki bat baino ez badira? Gurasoen, seme-alaben, lagunen, ezagunen, bizilagunen… sufrimendua islatzen dute. Guztiek sufritzen dute inguruko pertsona baten sufrimenduarekin, eta are gehiago justifikaezina denean.

Baina, zoritxarrez, ohitu egin gara eta gure harridura zenbakietara mugatzen dugu. Zorigaitzaren oihartzunak irauten duen bitartean, etengabeak dira “emakume gaixo” baten kasuaren irudiak albistegietan. Bi egun horiek pasa ostean, ordea, zifren multzoan sartzeko txartel dohaina irabazten du emakume horrek. Ohitu gara berdintasun faltara, ohitu gara tratu txarretara, ohitu gara behin eta berriz eraildako emakumeen berri izatera. Ohitu gara.

Eta bidegabeko ohitura horien barruan, hutsune bat dagoela jabetzea zaila egiten zaigu. Hedabideek kasurik gogorrenak erakusten dizkigute: indarkeriarik latzena jasan duen emakume baten istorioa, eraila izan den arte. Baina, atzetik, guretzako ikusezinak diren ehundaka kasu daude. Eta, zoritxarrez, ikusezinak dira erailak izan ez direlako.  Emakundeko iturriek diotenez, tratu txarren kasuen %75aren inguruan erakundeek ez dakite ezer. Baina emakume horiek ere jasan dute arazoak suposatzen duen gaitz erraldoia. Batzuek aurrera pauso bat emateko kemena izan duten arte.

Horrela, prozesu luze bati eman diote hasiera, epaiketaz epaiketa, ametsgaiztoaren irteera bilatuz. Orduan, tratu txar horien eragileak zigorra jasoko du eta biktima askea izango da. Baina, zein puntutaraino izango da libre? Noiz arte izango da biktima? Nolakoa izango da emakume horren bizitza une horretatik aurrera? Nolakoa izango da bere “bergizarteratzea”? Galdera mordoa, erantzun gutxi.

mujer-y-carcel

Eta ondoren, zer?

“Indarkeria erabili duen gizon batek bere zigorra betetzen duenean, gaizkile izateari uzten dio. Indarkeria jasan duen emakume batek ordea, betirako izan behar du biktima? Zergatik?”. Indarrez, dardar egin gabe, galdera hori bota zuen Nereak. Nerea, Raquel bezala, urteetan “maitasunaren” (sasi-maitasunaren) alderik ilunena ezagutu zuen emakumea da. Biak Tabakaleran azaroaren 23an ospatu zen “Hitza ematen dut” proiektuan ezagutu genituen. Proiektu honek “hitza” du erdigune, Miren Elgarrestaren, Gipuzkoako Aldundiko Berdintasun zuzendariaren, hitzetan, “gizarteko arazoak eraldatzeko tresna egokiena baita”. Bi emakumeak Eibarko “Andretxe” edo “Mujeres al cuadrado” elkarteko kide dira. Elkarte honek genero biolentzia jasandako emakumeei laguntza eta orientazioa eskaintzen die.

Captura de pantalla 2016-01-13 a la(s) 23.56.42

Hitzen tartean, egi trinko eta garrantzitsu bat azaleratu zuten bi emakumeek. Tratu txarrak jasan dituen emakume batek ez dio inoiz biktima izateari utziko gizarteak ez badio paper hori kentzen. Biktima “biktimizatzea” da, hain zuzen, biktima izatera bultzatzen duen gaitzik handiena.

Beraien sufrimenduaren eragilea kondenatua izan zen egunetik, biktima izateari utzi zioten Nereak eta Raquelek. Hala ere, emakume gehiegi daude oraindik biktima sentitzen direnak, biktima-ohi izan beharko liratekenean. Eta horren atzean, bi egoera nagusi daudela salatu zuten. Batetik, hedabideek ikuspegi lizunarekin eta amarrutsuarekin lantzen dituztela gai hauek: “zenbat aldiz jotzen zintuen egunean?”, “zein izan zen eman zizun kolperik mingarriena?”, “ikusten al zituzten zure seme-alabek indarkeri egoerak?”, “beldur zara oraindik ere?”. Galdera horiek guztiek efektu mingarria dute beraientzat, ez baitiete bidea irekitzen bergizarteratzera: gizarteko “beste pertsona bat gehiago” izateko. Gainditze istorioa oro

imenera ekartzeko garratzak diren kontakizunengatik estalita geratzen denean, emakume horrek  biktima izaten dirau.

44fb3f4ef010ddfdbe35485352230da1

Bestalde, gizartearen konplizitate falta salagarria da oraindik ere. Raquelen eta Nerearen hitzetan, errekuperazio prozesua oso zaila izango litzateke akonpainamendu sendo bat egongo ez balitz. Laguntza horrek gizartetik eta erakundeetatik etorri beharko luke, emakumeari bere emozioak kudeatzeko bitartekoak eman behar baitzaizkio. Erakundeei dagokionean, badaude lan hori betetzen duten zerbitzuak; tamalez, gizartea epel samar ageri da oraindik ere auziaren aurrean.

Erakundeetako zerbitzuei begira, Nereak eta Raquelek hiru zerbitzu nagusi aipatu zituzten, askoz gehiago badira ere. Haietako bat, OsaNatur. Beraien hitzetan, “sendatzen” lagundu dituen elkartea da. OsaNatur “gizakiaren eta naturaren adiskidetza lortzeko asmoarekin eta esperientzia eta ikerketaren bitartez, natura-, animali- eta giza-portaera besarkatuz ezaguerak sortzen” dituen elkartea da. Horrez gain, Gipuzkoako Foru Aldundiko psikologia-zerbitzua ere aipatu zuten eta baita Eusko Jaurlaritzako Urratsez urrats proiektua. Proiektu honek baliabide zehatzak eskaintzen dizkio emakumeari, erreferentziaren bat eduki dezan eta, gutxienez, zer alternatiba dituen jakin dezan.

Hala ere, laguntza guztia gutxi da gure gizarteak sortu duen zulo larri hau estaltzeko. Izan ere, bi emakumeek ondorio kezkagarri bat mahaigaineratu zuten: indarkeria sukarra baino ez da, berdintasun eza duen gizarte gaixo batean.

 Arazoaren eragilea, arazoaren konponbidea?

Mendez-mende, belaunaldiz-belaunaldi, elur pelota baten gisara hasiz joan den arazo baten aurrean gaude. Berdintasun faltaren iturburua ezin da iraganeko puntu jakin batean finkatu. Jaiotzen garen unetik rol batzuk esleitu izan zaizkigu, sexuaren arabera, sexu organoen arabera. Gizarte garaikidean ere eskema horretatik irten gabe jokatzen du gizarte orok. Gizonak gogorrak, indartsuak, ausartak, aseptikoak omen; emakumeak aldiz bihozberak, bigunak, maitakorrak. Rolen bereizketa hutsa arazoa izanik ere, auzia ez da horretara mugatu. Izan ere, rol bakoitza estatus maila jakin batekin lotzen da, jarrera batzuei prestigio gehiago ematen diegu, gizonezkoen rolak izanik ia beti abantailadunak. Ez da ba garaia, beraz, rol hauekin hausteko? Zein da lehen urratsa emateko ahalduna?

Ander Ber

Ander Bergara azaroaren 20an ezagutu genuen, Bilboko Eusko Jaurlaritzako egoitzan. Itxaropenez beteriko hitzak aurkitu genituen berarekin partekatu genuen elkarrizketan. Eta ez da gutxiagorako, izan ere, ia 20 urte daramazki Emakunden aholkularitza lanean gizonen eta emakumeen arteko ezberdintasunak ezabatzeko helburua burutik kendu gabe. Gaur egun “Gizonduz” proiektuaren koordinatzailea da, hau da: emakumeen eta gizonen arteko berdintasunean gizonen paperaren garrantzia azpimarratzen duen programa. Helburua gizonezkoa auzian inplikatzea da. Bergararen aburuz, rolen eta estatusen banaketa da arazoaren pizgarria, estatus ezberdintasunak zapaltzaile eta zapalduen jokoa baitakar.

Diskriminazioaren oinarrian aurrezarritako rolak daudela kontsideratzen du. Ez da bakarrik jaiotzen garen momentutik dugun mezu edo kolore sinple baten existentzian ezberdintasunak daudela, baizik eta, arazoa, batzuk besteek baino balio handiagoa hartzen dutela da. Normalean gizonek egiten duten oro baloratuagoa dagoela kontuan hartuta, Gizonduzetik planteatzen ari direna emakumeentzako eta gizonentzako hobea izango den gizarte berri bat da. Horrek, gizonek zenbait pribilegio galtzea suposatuko luke. Pribilegio horien galera guztiz aberasgarria litzateke, abantaila ugari etorriko bailirateke beste bide batzuetatik.

Hala ere, horretarako pentsamolde aldaketa bat beharrezkoa izango da, eta hori ez da egun batetik bestera lortzen den zerbait. Pauso handiak ematen ari dira jada, baina hala ere, oraindik asko gelditzen da, diskriminazioa ez baita ikusten. Askotan emakumeak ez dira kontziente diskriminazioa sufritzen dutenik, ezta gizonak zenbait pribilegioren jabe direnik ere. Munduko lider gehiengoak, – bai lider ekonomiko, erlijioso, politiko, kultural, filmetako protagonista, abeslari entzutetsuenak… – gizonak dira. Baina ez gara konturatzen gizonak direnik ere. Eustaten datuen arabera, gizonek ordu bat gehiago dute aisialdirako emakumeek baino.

Etxe barruan ere gizonak baditu hainbat pribilegio. Bergarak dioenez, etxeko lanak egiten dituzten %72a emakumezkoak dira. Lan horiek egiteak egundoko ondorioak dakartza emakumezkoentzat. Lan munduko aukerak, hala nola, murriztu egiten dira. Eta etxe barruan berdintasuna lortzen ez den bitartean, etxetik kanpo ere ez da lortuko. Tolerantzia handia dago; emakumeak nahiz gizonak hainbat jarrera edota gertaera normaltzat hartzen ditugu, baina horiek matxismo sutila dira askotan.

Tratu txarren arlora hurbiltzen bagara, erakunde askoren helburua da eskubide berdinak izatea, baina rol horiek jarraitzen duten bitartean emakumeak indarkeria jasateko aukera gehiago izango ditu. Sufrimendu hori jasan duen emakume baten bergizarteratze prozesuan beraz, badago orain arte alboratu samar egon den eta kontuan hartu beharrekoa den pieza garrantzitsu bat; pieza hori gizona izango litzateke. Bergararen aburuz, gizonek bete behar duten papera ezinbestekoa izango da egoera hauetan. Gizonak pribilegioei uko egiten dien unean, aukeraz betetako etorkizuna zabalduko da.

Batzuetan pentsatu izan da tratu txarrak jasan dituen emakume batek mesfidantza izango duela gizonekiko, gizonengan ikusiko baitu bere erasotzailearen irudia. Baina arlo honetan lanean darabilten ahotsak bat datoz hitz hauek ezeztatzeko orduan. Gizonezkoei ezin zaie talde bereko kide uniforme gisa definitu, noski. Hau horrela, auzi honi aurre hartzeko prest dauden gizonen papera aldarrikatzekoa da. Elgarrestaren hitzetan, “Gizonen paperean badago arazoa, beraiengandik ere etorri behar da konponbidea; ezin da gizonaren papera ahaztu”. Jakina da tratu txarren zulotik irtetzea ez dela batere erraza. Askotan emakume bakoitzaren egin beharrekoa dela pentsatzen bada ere, ideia horrekin hautsi beharra dago. Auzi hau gizartearen auzia izanda, pertsona ororen ardura da egoera horretan dagoen emakume bati lagundu eta babesa ematea; eta hor gizonen kolektiboak berebiziko papera izan dezake. Egoerak entzun, ulertzen saiatu eta bidean aurrera egiten laguntzeko makulu ona izan daiteke. Are gehiago, beharrezkotzat ere jo izan da gizonaren babesa. Bergararen ustez emakumeek shock momentutik errekupertazeko babesa behar dute eta gizonak alboan izatea emakumea lagun dezake kolektibo honekiko izan dezakeen bildurrak uxatzeko. Beraz, gizonak “gizonaren” rolak alde batera utzi eta eredu izan behar du, emakumeei eta, oro har, gizarteari erakutsiz zein izan beharko litzatekeen pertsona zintzo baten benetako papera.

Galdera asko, erantzun mugatuak

Baina nola lortu gizona inplikatzea? Galdera zaila da, eta erantzun eraginkorrik edo zehatzik gabekoa. Argi dago hezkuntza beharrezko lanabesa dela bide horretan. Nahikoa izan ez bada ere, auzi honi aurre egiteko neurririk gehienak bide honetatik etorri dira. Hezkuntzaren bitartez lortuko da kontzientziazioa, eta kontzientziazioaren bitartez lortuko da berdintasun falta eta tratu txarrekin amaitzea.

miren elgar

Injustizia hauen aurrean, justizia eskatzen dugu behin eta berriz. Tratu txarren edo heriotzaren eragilea epaitu eta gartzelan sartzearekin pozik geratzen garela dirudi, arazoa bukatua bailitzan. Baina ez gara konturatzen bidegabekeri horren sortzaile eta zabaltzaile ere bagarela. Zoritxarrez, horrelako kasuak egunero ikusten ditugu gure gizartean. Miren Elgarrestaren hitzetan: “Inor ez da jaiotzen gorrotoa zainetan daramala. Gorrotatzen, ez errespetatzen, tratu txarrak ematen… ikasi egiten da. Beraz, maitatzen eta errespetatzen ere ikasi egin daiteke”. Hezkuntza da gakoa. Eta hori denon ardura da.

Erreportai osoa ikusteko sakatu hemen: MoretikHaratago

– Miren Elgarrestaren diskurtsoa “Hitza ematen dut”en, azaroaren 23an, ikusgai: hemen.

– Ander Bergarari Eusko Jaurlaritzan egin genion elkarrizketaren zati bat, ikusgai: hemen.

 

SILENCIOSO Y SUTIL…

1 HOJA

57 mujeres asesinadas en 2015 a causa de la violencia de género. 57 personas muertas en manos de sus parejas o exparejas. Es la máxima expresión de superioridad de un hombre hacia una mujer, el gran escaparate de la desigualdad de género. Pero la desigualdad de género no radica unicamente en esas 57 mujeres, se encuentra también en las pequeñas cosas, en los gestos más sutiles y desapercibidos de la vida cotidiana; estamos hablando, por supuesto, de los micromachismos.

La violencia invisible

El micromachismo se trata de un conjunto de actos por parte de la figura masculina que hacen que abuse de su poder. Es una especie de violencia que se da en la vida cotidiana. Se da una manera tan sutil que suele pasar desapercibida, pero refleja las actitudes machistas y la desigualdad de las mujeres con respecto a los hombres. Viene del término micropoderes, procedente del sociólogo francés Foucault. El micromachismo es la base de las demás formas de violencia de género; del maltrato psicológico, emocional, físico, sexual y económico. Es ese tipo de desigualdad, que por su intensidad no mata y pasa desapercibido, es cotidiano y en muchos casos aceptado también. Son machismos que se propagan con una facilidad pasmosa y muchas veces se dan por buenos o aceptables. Esto ocurre porque están tan interiorizados que apenas los percibimos o porque son considerados pequeños e insignificantes y no les damos relevancia. Pero lo cierto, es que lo son muy importantes. Son pequeños detalles que no permiten ni a hombres ni a mujeres avanzar en igualdad.

El día a día de cada persona está repleto de acciones, de gestos y palabras cargadas de sentido o intencionalidad; es cuestión de todos poder detectar aquellos mensajes que atentan contra la libertad. Expresiones del tipo “no sabe aparcar, seguro que es una mujer”, “eres una nenaza, “los hombres no lloran”, “si querías trabajar haberlo pensado antes de tener hijos/as” o realidades como que en los baños públicos siempre el cambiador de bebés está en el femenino… son claros ejemplos de micromachismos.

Micromachismos disfrazados de halagos

Son muchas las personas que consideran los ‘piroposcomo halagos, nada violentos, que se deben aceptar y, en cierto punto, que nos deben hacer sentir bien porque que nos los digan supone que somos atractivos. Pero, ¿qué hay detrás de los piropos? Cánones de belleza y presión estética, acoso callejero, miradas, lenguaje sexual agresivo y, en demasiadas ocasiones, tocamientos y persecuciones. Y así, un suma y sigue de cuestiones que no son ni pequeñas ni insignificantes y que marcan el inicio de otros comportamientos más graves, germen de la desigualdad más profunda que sufren las mujeres por el mero hecho de serlo.

BUENA FDGFSDGFSD

Tipos de micromachismos

Los micromachismos, como casi todo en la vida, también se pueden clasificar. La autora Lula Gómez diferencia cuatro tipos: los encubiertos, los de crisis, los utilitarios y los coercitivos.

 ENCUBIERTOS

Los micromachismos que intentan imponer la “verdad” masculina, haciendo desaparecer las capacidades femeninas. Los micromachismos se dan en los silencios, en los paternalismos, en el “ninguneo” y en el mal humor manipulativo.

 “Calla que papa está enfadado, viene muy cansado del trabajo”

 LOS DE CRISIS

Intentan forzar la permanencia en el Statu quo desigualitario cuando éste se desequilibra, ya sea por aumento del poder personal de la mujer o por disminución del poder de dominio del varón.

 “Tú sabrás qué hacer si trabajas” (refiriéndose a las tareas domesticas)

 LOS UTILITARIOS

 Surgen de la no responsabilización del hombre sobre lo doméstico y del aprovechamiento y abuso de los roles tradicionales que asignan el cuidado a las mujeres.

 “Cariño, ya te he puesto el lavavajillas”

 LOS COERCITARIOS

 Se dan cuando el hombre utiliza la fuerza moral, psíquica o económica para ejercer su poder, limitar capacidad de decisión o la libertad de la mujer.

 “Ya conduzco yo, tú siéntate ahí y quédate como una reina”

machismo

Frases destacadas de las entrevistas

 Captura de pantalla 2015-12-23 a las 10.32.30

 Izaskun Barbier

Fundadora de la asociación por la igualdad de género y contra la violencia hacia las mujeres Bekoz Beko, en Pasajes Antxo, Izaskun Barbier es licenciada en Relaciones Públicas y se encuentra cursando un Master en Community Management y Dirección de Redes Sociales. Es la organizadora de la plataforma Woman in Web, TEDX Pasaia y Leihotik Plazara.

  • “La autodefensa feminista es esencial porque no solamente es algo físico, sino que te ayuda a ver ciertas actitudes que tienen los hombres hacia ti, ayudándote así a pararlos a tiempo.”
  • “Hay que dejar a las mujeres que actúen como quieran, que estén en el poder y que demuestren de lo que pueden hacer.”

  • “Cuando te ofrecen un puesto que te va a requerir más tiempo, lo primero que haces es pensar: “¿puedo? tengo que cuidar a mis hijos, cuidar a mi madre, mi marido…”. El hombre no se plantea esas cosas…”

  • “Los niños y las niñas siempre están juntos. Llega una edad en la que ya empiezan a separarse. Eso es culpa nuestra… es culpa nuestra.”

  • “Aquí́ no hay propiedades de nadie; yo soy mía y tu eres tuyo. Mi cuerpo es mío y mi cabeza también.”

 

IMG_8791(1)

Duñike Agirrezabalaga

Abogada de profesión, Duñike Arrizabalaga desempeñó diversas responsabilidades en los gobiernos de coalición con Odón Elorza, primero en Ezker Batua y luego en Alternatiba, formación que creó junto a Oscar Matute. Actualmente, milita en el PSE y es concejal delegada de Barrios y Descentralización, Corresponsabilidad cívica, Igualdad y Cooperación en el Ayuntamiento de San Sebastián.

  • “Desde el mundo feminista se exige que las políticas también tengan una mirada y una perspectiva de género, y aunque se considera que tiene que ser un tema transversal, tiene que haber un órgano promotor que tire de ellas.”

  • “El objetivo de la concejalía en la que trabajo es conseguir la igualdad de oportunidades de la mujer, relacionadas sobre todo con la participación política”

  • “Vivimos en un mundo en el que muchos padres trabajan y no le dedican el tiempo suficiente a sus hijos, a los cuales también se les protege mucho y se les quita mucha autonomía, entonces se producen muchas contradicciones igualitarias donde al final se hace lo que se quiere”.

  • “Ahora por lo menos se empieza a ver este tema como mal visto en la sociedad, hace 20 años se presumía de ser machista…”

  • “El día que desaparezca la concejalía de igualdad es que ya habremos llegado a cotas muy importantes.”

  • “Hay ocasiones en las que hay que visibilizar a la mujer para darle valor, y entonces para que ésta ocupe puestos de dirección llega un momento en el que hay que empezar a aplicar medidas de discriminación positiva.”

  • “Es cierto que existen empresas que trabajan mayoritariamente con mujeres, pero que les ofrecen salarios mucho más bajo, como por ejemplo las empresas de limpieza.”

  • “Lo primordial es dinamizar el problema de la desigualdad, hacer que las personas que ya están concienciadas ayuden formar a las demás. Si escuchas a alguien decir una barbaridad se lo tienes que decir, aunque solo sea para que vea que su opinión no es unánime.”

 

Captura de pantalla 2015-12-23 a las 12.29.05

Maite Larraz

Maite Larraz Iribas estudió y se doctoró en la Universidad Complutense de Madrid en Ciencias Físicas . Trabajó como profesora de física en Portland, Estados Unidos, compaginándolo con un voluntariado con mujeres mexicanas. En 2001 vino a San Sebastián, y comenzó́ a trabajar en la Universidad del País Vasco y en diversos colegios. Actualmente está trabajando como profesora de bachiller de física. Ha sido feminista desde siempre, y desde su ámbito intenta mejorar las desigualdades de todo tipo, sobre todo las que se producen sobre las mujeres.

  • La desigualdad de género es desde mi punto de vista, la mayor injusticia que se comete ahora mismo en el mundo y la mayor, no porque sea más importante que otras, sino porque es a la que se le da menos importancia.”

  • “El pensamiento que le viene a la gente cuando les haces notar algún tipo de “micromachismo” o de actitud violenta de género es “ya está ésta”, les ves en la mente “ya está esta con lo de siempre””.

  • “En educación prácticamente somos todo mujeres pero luego cuando llegas a los puestos directivos te das cuenta de que sorprendentemente ya no hay tantas.”

  • “El nivel cultural afecta, la única manera de evitar esto es educando. Ya veis la violencia de género “si maltratas te van a caer más años” ¿alguien ha visto la disminución en el número de muertos en maltratos etc..? Yo no, llevo años siguiendo esas cifras y no hay disminución, el miedo al castigo no funciona.”

  • “Los niños no nacen creyendo que sus amiguitas son menos que ellos, eso es algo que se hace, y cuando ellos son capaces de entender lo que están recibiendo ya empiezan a discriminar.”

  • “Para que una mujer llegue a un puesto directivo tiene que ser buenísima, o haber adoptado “vida de hombre” es decir, no tener hijos o que sus hijos los cuide su pareja o alguien a quien contrate.”

  • “A los hombres hay que concienciarnos. Hay que decirles que ser hombre es muy cómodo. Es tan fácil…. que hay que decirles: hasta aquí́ hemos llegado. Esto no puede seguir así.”

  • “La igualdad tiene que estar arriba, no abajo. Obligar al hombre a bajar a los niveles donde estábamos nosotras a mí no me parece la manera. Concienciarse si, pero lo que hay que hacer es empoderar a la mujer y que todos estemos en el mismo sitio.”

Captura de pantalla 2015-12-23 a las 12.29.38(1)

Puedes consultar haciendo click aquí un reportaje más extenso sobre este tema.

Leire Amézaga, Aitor Ansa, Jon Guezala, Irati Jara y Luis Suárez

 

 

 

Nacionalismo: ¿Unión o escisión?

 

NACIONALISMO: ¿UNIÓN O ESCISIÓN?

 nacionalistaslx3-1

 Dada la condición social inherente al ser humano, éste tiene la necesidad de formar parte de un colectivo con el que se siente identificado. De esta necesidad ancestral surgen distintos movimientos como el nacionalismo. ¿Qué lugar tiene el nacionalismo en la sociedad actual?

Las naciones están compuestas por grupos de personas de un mismo origen étnico que comparten lazos históricos, culturales y religiosos, etc. Estos grupos poseen una pertenencia a un mismo pueblo y generalmente comparten una misma lengua acorde a un territorio.

Los pueblos los integran los distintos seres humanos, quienes por su condición de animales sociales, tienen la necesidad de relacionarse los unos con los otros. Esta cualidad social que nos caracteriza, exige que necesitemos de los demás de un modo absoluto, de los adultos, de los padres, pero sobre todo de nuestras relaciones sociales. El filósofo alemán Arnold Gehlen creía que la naturaleza precaria del ser humano hace que sustituyamos nuestra falta de potencia o agilidad por los recursos de nuestra inteligencia, los cuales vamos desarrollando en sociedad.  Otro filósofo de la Antigua Grecia, Aristóteles, subrayó que somos animales sociales en tanto que nos agrupamos en familias, comunidades y Estados.

 La necesidad de agruparnos entorno a unos rasgos comunes como la lengua, la religión y la cultura hace que surjan las denominadas identidades colectivas. ¿Qué es una identidad colectiva? Se define como el estado de conciencia implícitamente compartido de unos individuos que reconocen y expresan su pertenencia a una categoría de personas, a una comunidad (José Herrero, Identidad Colectiva y Grupos Étnicos, 2002). A lo largo de todo el mundo se dan numerosas y diferentes identidades, empezando por la primera, que es la del propio estado en el que uno vive; normalmente será la de la nación a la que pertenece. Y es que no hay una sola persona que no posea la suya propia, pues como bien nos dice Eduardo J.Ruiz Vieytez, son necesarias para poder formar la personalidad de cada uno.

nacionalismo

Por lo tanto, todos formamos parte de grupos de personas unidas por una serie de valores o características determinadas. Una de tantas que se conocen es el nacionalismo, que se manifestó por primera vez antes del siglo XVIII de la mano de la revolución francesa y americana. Realmente se desarrolló a partir de la revolución industrial, como bien dice Marta Guibernau: “ Aunque se presente como una fuerza antigua, oculta y aletargada, el nacionalismo no es sino la consecuencia de una nueva forma de organización social, derivada de la industrialización y de una compleja división del trabajo.

A lo largo de la historia, los distintos conflictos bélicos han alimentado el sentimiento nacionalista de los pueblos, sobre todo de aquéllos doblegados a la voluntad del vencedor. Las grandes guerras han movido fronteras llegando a crear enfrentamientos y tensiones en la actualidad a escala mundial.

Asimismo, en el ámbito nacional también encontramos casos de nacionalismos acentuados por una guerra fraticida y una dictadura. El filósofo y sociólogo alemán Jürgen Habermas sostiene que “No debemos olvidar que la formación de los Estados nacionales se llevó a cabo, generalmente, al precio de la represión y exclusión de minorías nacionales. Y de esta forma, al someter a las minorías a su administración central, el Estado nacional se pone a sí mismo en contradicción con las premisas de autodeterminación a las que él mismo apela”. Los casos más significativos que encontramos en España son los que se dan en el País Vasco y Cataluña, dos Comunidades Autónomas que cumplen las características territoriales propias del nacionalismo, como son la lengua, la cultura y la religión.

Sabino Arana y el PNV

En el caso del País Vasco, el sentimiento tomó fuerza a raíz de las guerras carlistas y con la llegada Sabino Arana, que fundó el Eusko Alderdi Jeltzalea- Partido Nacionalista Vasco. El considerado líder del movimiento unió parte de la sociedad bajo el lema “Jaungoikoa eta Lagi Zarra” (Dios y ley antigua) y luchó por la integración del Euskera.

La ideología promovida por Sabino ha ido cobrando fuerza con el paso de los años, con el PNV como referente, haciendo del independentismo su buque insignia. El politólogo colombiano experto en Opinión Pública y Mercadeo Político Ernesto Aguilar Medina, nos comentaba en la entrevista realizada su punto de vista acerca de este tema: “El independentismo es una corriente política, derivada generalmente del nacionalismo (si bien algunos movimientos independentistas rechazan definirse como nacionalistas), que propugna la independencia de un territorio respecto del estado o estados en que se circunscribe”.

El independentismo es hoy por hoy un sentimiento que comparten muchos nacionalistas, de ahí los últimos datos registrados por el Euskobarómetro, en los que muchos vascos (un 45 %) se considera nacionalista y un 34% de ellos estaría a favor de la independencia.

Preguntado acerca de esta última cuestión, y a pesar de que las estadísticas reflejen una clara tendencia al independentismo, el experto Ernesto Aguilar Medina reflexiona: “Haciendo un análisis de esta encuesta creo que el pueblo vasco no está preparado para realizar un referéndum en cuanto a una independencia y por ende se debe plantar muy bien para no cometer los errores que se realizaron en la encuesta catalana, pero de darse desataría una crisis institucional como social tal cual sucede en Cataluña”.

La incertidumbre que manifiesta la sociedad vasca gira en torno a la viabilidad y sostenibilidad  que tendría el territorio en caso de obtener la independencia.

¿Tiene Euskadi un lugar en el mundo fuera de España? ¿Reconocería Europa su soberanía? ¿Sería un contrasentido plantear una Euskadi independiente en el mundo de la globalización, de la Europa sin aranceles y de moneda única?

 

Entrevista completa con Ernesto Aguilar Medina, candidato a concejal del Ayuntamiento de Barranquilla y politólogo experto en Opinión Publica y Mercadeo político.

https://docs.google.com/document/d/1q_mtr8GiaM7t_aIyTie28UFPiy_GubleIxLZ2o4SHDU/edit?usp=sharing

Enlace al reportaje Los nacionalismos: ¿Unión o escisión?

REPORTAJE NACIONALISMO

Juan Moro Fuentes.

 

 

GILTZA BAT, ATE ASKO

90eko hamarkadatik aurrera munduaren egoera kontabilizatzeko irizpideek aldaketa fina eta aldi berean hauskorra esperimentatu zuten. Garapenaren terminoa disoziatu eta fusionatu egin da aldi berean. Disoziatu, Barne Produktu Gordinaren (BPG) indizeetan kateatua eramateaz gain; gosearen, hezkuntza faltaren eta bizitza duin bat ez izatearen kateak apurtzearen erantzule gailendu delako. Fusionatu, ekonomia eta giza izatearen arteko konbinaziotik berpiztu delako.

Garapenaren izate edo ez izate neoliberalarekin hautsi eta Keynesek proposatutako Ongizate Estatuaren oinarriekin bat egin duten mugimendu alternatiboek hartu dute bidea. Mugimendu alternatibo ezberdin asko daude, baina, funtsean, denek eraiki dituzte beraien baloreak oinarri beraren gainean. Aurkeztu duten garapenaren zentzu gaurkotua: giza garapena. Nazio Batuen Garapenerako Programak (PNUD) ondoko definizioa proposatzen du giza garapenaren inguruan: giza garapena pertsonetan eta horien bizi baldintzak hobetzeko alternatibak zabaltzean oinarritua dago […] Horretarako, lehen mailako giza gaitasunak garatu behar dira, hau da, bizitza luze eta osasuntsua, hezkuntza jasotzea, bizitza maila duin bat lortzeko baliabide nahikoen eskuragarritasuna, eta osatzen duen komunitatean aktiboki parte hartzeko aukera.

Horrekin batera, kontzeptu berri bat sortu zen baldintza horietara ailegatzen ez diren herriei erreferentzia egiteko, “herrialde azpigaratuak”.  Badirudi herrialde horietan bizi direnak gutxiengo bat direla, baina munduan bizi diren 7.000 milioi pertsonetatik, 5.300 milioi herrialde azpigaratuetan bizi dira. Eta horietako askoren bizi baldintzak benetan eskasak dira. Horren erakusle da “Así funciona el mundo” dokumentala.

Mugimendu alternatibo horiek auzi guztiak elkartu nahi dituzte benetako irtenbide osatu bat emateko: faktore ekonomikoak (ordena internazionaleko garapena), ekologikoak (ekogarapena), etnikoak (etnogarapena), autodeterminazioa (autonomoa), duintasuna (garapen multidimentsionala) eta berdintasuna uztartuz.

UNICEFen esanetan, gaur egun, 2.100 milioi ume daude munduan. Lau umetik bat muturreko pobrezian bizi da, egunean dolar bat baino gutxiagorekin bizirauten duen familia batean. 100 umetik 40k ez dute inoiz nazionalitate ofizialik izango, beraz, ez dira ofizialki existituko.

Elikadura eta saneamenduari dagokionez, 30ek desnutrizioa pairatuko dute, 19k ez dute ur edangarria eskuratzeko aukerarik izango eta 40 baldintza higieniko txarretan haziko dira.

Hezkuntza eta lanari dagokionez, 17k ez dute lehen mailako heziketa jasoko. Lehen Hezkuntza hasten dutenetatik laurden batek ez du bukatuko. Gainera, bosten bat 14 urteak bete baino lehen hasiko da lanean, gehienetan lanaldi osoan.

Datu horiek ez dira hedabideetan horrela islatzen baharbada, baina gaur egungo egoeraren argazki objektiboa dira.

Arazo horiei aurre egiteko proposatu diren irtenbideak anitzak dira. Gehienetan ideologien arabera sailka daitezke.

Sozialdemokraziatik begira dauden erakundeek, Ongizate Estatuaren oinordeko direnek, eta mugimendu alternatibo horiek bultzatzen dituztenek garapen sostengarri eta justu bat lortzeko giltza bezala hezkuntza aurkezten dute. Giza Eskubideetan aldarrikatua dauden puntu garrantzitsuenetarikoak dira: gizabanakoa parte den komunitatean parte hartzeko eskubidea, bizi-maila duina izateko  eta hezkuntza jasotzeko eskubidea.

McMahon ekonomia irakaslearen aburuz, hezkuntzak eragin zuzena du egonkortze politikoan, egonkortze ekonomikoan eta
BPGaren hazkunde per capitan. Aldagai horiek hezkuntzaren hazkundean eta kalitatean eragin zuzena dute, aldi berean.

Herrialde azpigaratuetan egin diren zenbait ikerketek erakusten dute hezkuntzan inbertitzeak hobekuntza handiak ekartzen dituela. Afrikako zenbait herrialdetan frogatu da hezkuntzaren kalitateak zuzenean eragiten duela lan-postuak lortzeko orduan. Anne Case eta Motohiro Yogo ikerlari eta irakasleek egindako ikerketek baieztatu dute hezkuntzaren bultzada hori eraginkorragoa dela, gainera, emakumeetan. Emakumeen hezkuntzak bi alderditatik dakartza onurak; alde batetik, familiaren bizi itxaropena luzatzea, eta, beste alde batetik, egoera ekonomikoaren hazkunde azpimarragarria.

Helburuak lortzeko erronka nagusia gizarteari hezkuntzan inbertitzearen zentzua ulertaraztea da. Herrialde azpigaratuetan lehentasun irizpideen aldaketa kontzientziatu behar da, hezkuntzak beste aldagai guztiak berekin ekarriko dituelako, nahiz eta, horretarako trantsizio prozesu gogorrago bat igaro behar izan. Familiek ez dute emaitza zuzenik ikusiko beraien seme-alaben hezkuntza ereduari bultzada ematen dietenean, ziurtatu egin behar zaie familiei egiten ari diren esfortzuaren emaitza erreala dela, nahiz eta, mementoan ezin jaso.

Horri guztiari, beste inflexio puntu bat gehitu behar zaio. Hezkuntzak arreta berezia eskaini behar dio ugalkortasunari. Hezkuntza sexualak ugalkortasun tasaren jaistea dakar, eta hori ezinbestekoa da helburuak lortzeko.

Giza garapenak soilik ziurta dezake hazkunde ekonomiko bidezko eta orekatua, eta hazkunde ekonomiko horrek soilik ziurta dezake ume eta gazteek hezkuntzarako sarbidea eta etorkizunerako trebakuntza izatea.

Giltza hori hartuta ateak irekitzen dabiltzan hainbat erakundeen jarraipenak erakuts diezaguke teoria nola eraman praktikara, nahiz eta hedabideetan ez duten oihartzunik.

Zenbait adituk hezkuntza emozionalaren eta hezkuntza akademikoaren bereizketa terminologikoa egiten dute. Bereizketa horri jarraituta bi adibide aurki ditzakegu horien erakusle: Aldea Yanapay Perun, eta The Anidaso Nsae Foundation Ghanan.

Aldea Yanapay

XANAPAYH

Hezkuntza emozionala nabarmentzen dute Aldea Yanapayn. Kuzko hiriko umeak biltzen dituzte egunez, bereziki, beraien eguneroko roletatik ihes egin dezaten, baina baita nerabe eta helduak ere. Maitasunean eta harmonian oinarritutako filosofia darabilte umeak hezteko. Perun %3,7 haur ez daude eskolaratuak lehen hezkuntzan. Bigarren hezkuntzan eskolaratu gabeko haurren portzentaiak %6ra egiten du gora.

lohperuanoh

Helburu nagusia ume horiei biolentziarako joera, edo biolentzia naturaltasunez ikusteko joera ezabatzea da. Horretarako, beste muturrera egiten dute jausi Aldea Yanapayn. Yuri Yanapay, erakundearen sortzaileak, herrixkako atmosfera amultsu utopikoa arrazoi sendoekin argudiatzen du. Kuzkoko herritarrek bizi duten indarkeriazko egoerari aurka egiteko, eta umeek oreka lor dezaten, beste muturra eman behar zaie.

The Anidaso Nsae Foundation

Hezkuntza akademikoari begira, The Anidaso Nsae Foundationek Matematikako, Ingeleseko, Gizarte Zientzietako eta Informazioaren Teknologiako eskolak ematen dizkie Ghanako umeei.

iapa“We believe strongly that education is the key to opening many doors for the children of Ghana. Not just inside the classroom but in their day to day lives.”

1etik 10erako eskala batean, 10a herrialde guztiz garatu bezala kontsideratzen badugu, Laud Kwaku Akuffo, erakundearen sortzaileak, 2ko nota jartzen dio Ghanari. Herrialde horretan Lehen Hezkuntzako haurren ez eskolaratze tasa %16,1ekoa da. Bigarren Hezkuntzan jaitsi egiten da portzentaia %7,2ra.

Proiektua sortu zutenenik belaunaldietan aldaketak nabaritu dituztela jakinarazi du Kwakuk. Ghanako umeen gabezi handiena bezala pazientzia identifikatzen du. Edozein motatako gatazken aurrean oihuka eta borrokan hasten direla salatzen du.

bi

Pazientzia eta maitasuna eskuratzea da beraien helburu nagusia. Horretarako hezkuntza akademikoa zein emozionala eskaintzen dutela adierazten du, ez baitute bereizketarik egiten bi hezkuntza moten inguruan, existitzen ez dela argudiatuta. Proiektuak hezkuntza sistemaz gain, beste ekarpen batzuk egiten ditu: osasun publikoaren inguruko hitzaldiak antolatu Malaria, HIESA, Kolera eta Ebola bezalako gaixotasunen aurrean babesa emateko, esaterako.

Emakumeen hezkuntzak aldaketa nabariak ekarri dizkietela baieztatzen dute proiektuko kideek. Herritarrek gogotsu hartu dute proiektua eta esker onez.

“Whenever we see more developed countries in the news, it really remind us about how we have delayed and how we have left behind, we feel very bad deeply inside us.”

The Anidaso Nsae Foundationek ez du inongo instituzioen diru laguntzarik jasotzen. Lanean jarraitzeko asmoa dute, nahiz eta ezin dituzten helburu guztiak lortu baliabide faltagatik. Beste zenbait proiektu ere garatzeko asmoa dute.

“What we are about to start is the major factors to end underdevelopment in Ghana.”

Bi erakundeek bat egiten laguntza eskatzean. Deialdia egiten dute mundu mailako gatazkak mundu mailako laguntzarekin konpontzeko.

Mugimendu horiek guztiak alternatibo deituak dira, baina ez dago argi alternatibak diren edo bide bakarra. Ate bakarra zabaltzeko giltza asko dauden, edo giltza bakarra dagoen ate guztiak zabaltzeko. Badirudi hezkuntza dela maisu giltza.

AMETSEN ATEAK

J. Arenas | Azkoitia

Hezkuntza. Hain ezaguna dugun kontzeptua eta txikitatik dastatu izan duguna bestelako balio berezirik eman gabe, betidanik izan dugun gozokia balitz bezala.

Hezkuntza eskura daukagun beste edozer gauzaren moduan hartzen dugun bitartean, esfortzu handiegirik egin gabe; Hirugarren Munduan, kasu askotan, bizitza arriskuan jarri behar izaten dute. Kilometroak eta kilometroak egin behar izaten dituzte eskola-egun bat izateko, beren errealitate gordinetik ateratzeko ordu gutxi batzuetarako bada ere. Hori heziketa jasotzeko aukera dutenek, beste askok eta askok ez baitute horretarako aukerarik.

Garbi dago hezkuntza nahitaezko eskubidea izan beharko litzatekeela, nire sinestean guztiok modu natural batean jaso beharko genukeen zerbait da. Indibiduo guztiek izan beharko genuke garapen pertsonala izateko eskubidea. Eta garapen kontzeptua esku artean daukagunean, berehala etortzen zaigu “garapen ekonomikoaren” ideia, baina garbi izan behar dugu garapen-mota guztien sustraia hezkuntza dela. Hezkuntza da garapenaren oinarria, oinarrizko jakintzarik edo ezagutzarik barneratu ez duen pertsona bat zertan gara daiteke bestela?

Munduko txoko guztietan hezkuntza ezartzeak garapen iraunkor baterako bidea irekiko lioke gizadiari. Hezkuntza pobreziaren eta gaixotasunen errotik ateratzen lagunduko lukeen tresna magikoa da, guztion bizitza hobetzeko gakoa.

Kalitatezko hezkuntza baten bitartez, umeek bizitza osasuntsu bat izateko jakintzak barneratuko lituzkete: HIESA edo transmisio sexualaren bitartez transmititzen diren gaixotasunak saihesteko oinarriak, adibidez. Modu horretan, milaka heriotza saihesteko pausu garrantzitsua emango litzateke. Horrez gain, hezkuntzari esker, pertsona orori  arlo sozialean, ekonomikoan edo politikoan bere gain paper aktiboa hartzeko aukera edo gaitasuna emango litzaioke. Guretzat hain sinpleak eta oinarrizkoak diren xehetasun horiek ezinbestekoak dira munduko beste leku askotan, salbamendu-txalupak.

Gaur egun, zoritxarrez, lehenengo pertsonan bizi behar izaten dugu dolumina aldaketak bultzatzeko edo egoeraren aldaketarako pizgarria sortzeko. Mina gugana iritsi arte, ordea, begiak itxita izaten ditugu. Nahiz eta gure mundu berdineko pertsona askok bizi duten egoeraren berri izan, arazoa gurekin bat ez datorrela sinestarazten diogu geure buruari; Hirugarren Mundua beste errealitate bat balitz bezala hartzen dugu. Besteen lekuan jartzen ikasi behar dugu, enpatia pixka bat izatea ez litzaiguke gaizki etorriko.

Guztiok nahi eta merezi dugu geure burua duintasunez hartzea, gure helburuengatik borrokatzeko ahalmena izatea eta gizarteko kide baloratu bihurtzea. Hezkuntza da amets horren atea ireki dezakeen giltza. Ireki dezagun bada atea, giltza badaukagu eta.

Erreportajea osorik kontsultatzeko: https://www.dropbox.com/s/t2935xnwzkd24ri/ERREPORTAIA2.pdf?dl=0

GORPUTZA PRESONDEGI

Zer egingo zenuke zure 4 urteko semeak neska izan nahi duela esaten badizu? Eta 14 urterekin amaren arropa janztea nahi badu neska sentitzen delako? Genero-disforia duten pertsonen genero identitateak eta sexu biologikoak ez dute bat egiten. Arazoa haurtzaroan hasten da, eta nerabezaroan egoera konplexuagbihurtzen da.                                             Horrela hasi zen Maialenen kasua.

Kepak eta Arantzak poz handia hartu zuten guraso izango zirela jakin zutenean. Haurdunaldi gazi-gozoa izan zen, eta bederatzi hilabeteren ostean jaio zen Iñigo.

Haurraren lehen lau urteak normaltasunez igaro zituen familiak. Etxeko txikiak bere adineko beste edozein umek bezala jardun zituen urte horiek, bere hitzetan eta jarreran gauzak aldatu ziren arte.

Gabonak iristean Iñigok bere opariak jaso zituen, baina beste urteetan ez bezala ez zien jaramonik egin. Bazirudien gurasoek erositako kamioi eta tren jolasak ez zitzaizkiola intereseko iruditzen. Familian elkartu ziren, urtero bezala, eta mutikoak bere lehengusinen panpina berriekin jolastu nahi zuen. Ordutik aurrera Iñigoren gurasoak konturatu ziren bere mutikoak gizartean nesken jolas kontsideratzen zirenak zituela gustuko, ez ordura arte oparitzen zizkiotenak; ez zioten garrantzi handirik eman, ordea.

Gabon horien ostean gauzak asko aldatu ziren. Iñigok jada kontzientzia gehiagorekin hitz egiten zuen, bizi zuen errealitatearen nozioa zuen eta ispiluan ikusten zuena ez zitzaion gustatzen. Egoera horren berri ematen zien gurasoei. Hala ere, behin etxean “nik lehengusinak bezala, neska izan nahi dut” esan zuenean hartu zuten zentzua Iñigok ordura arte bidalitako.

46148_525626700803752_75501689_n

Kepak eta Arantzak ez zuten egoera inorekin partekatu. Internet bitartez hasi ziren haur eta hezkuntza foro ezberdinetan bizi zuten egoeraren inguruko informazioa biltzen, guraso askoren istorio eta kontakizunak topatzen. Bertan genero-disforia, transexualitatea, genero ez normatiboa, gay, transgenero eta ezezagunak zitzaizkien beste kontzeptu askoren berri izan zuten lehen aldiz. Baita LGTB kolektiboari buruzko informazio gehiago ere. Gizarteak orokorrean izan ditzakeen aurreiritziez eta estereotipoez ohartarazi ziren. Ordura arte ezezaguna zitzairen errealitatea ezagutzen hasi ziren. Baita ordura arte Iñigok bidalitako mezuak ulertzen hasi ere. Ezezaguna zitzaien egoera horren aurrean, laguntza profesionala bilatu behar zutela ohartu ziren.

Gai horietan aditua den psikologo batengana jo zuten: Jesus Estomba. Berak zein pausu jarraitu behar zituzten eta egoerari aurre nola egin azaldu zien; izan ere, genero-disforia duten haurrek mezu oso argiak bidaltzen dituzten arren, urteetan aurrera umeak duen eboluzioa gertutik jarraitu behar da, transexualitatea ez den beste errealitate batzuen aurrean egon daitezke eta.

Estombak Berdindu! erakundearekin jarri zituen harremanetan, Euskal Herriko transexualen egoera kudeatzeko Eusko Jaurlaritzak martxan jarri zuen erakundearekin. Bertan Sarai Montes eta Ares Piñeiro ezagutu zituzten, biak transexualak. Beraiei esker kontzeptu nahasmena argitzeko aukera izan zuten. Beharrezkoa da gaiarekin lotutako kontzeptu garrantzitsuenak ondo ulertu eta argi izatea.

Egoera bera bizi duten hainbat gurasoen esperientzia ezagutzeko aukera eskaini zien Berdinduk. Esperientzia horiekin beste ume askok zenbat sufritu izan duten ikusi zuten, eta Iñigok hori guztia ez jasatea zen helburu nagusia. Ordura arteko susmoak aurrera eginez gero eta Iñigo transexuala izanez gero, gurasoak egoera horretarako prestatu beharko liratekeela abisatu zitzaien.

Gurasoak kezkatuta bueltatu ziren etxera, prozesua zaila izango zelako, baina bazekiten txikiaren onerako izango zela; haurra zoriontsu izateko beharrezkoa zen.

Oraindik ere ondorioak ateratzeko goiz zen arren, gurasoek Berdinduko profesionalekin batera bidea eraikitzen hasi ziren. Iñigo agian ez zen Iñigo izango, txikiak betidanik neska zela sentitzeko aukera bertan zegoelako. Hala izanik, gurasoek azkar ulertu behar zuten txikiari erreferentzia egiteko erabiltzen ziren hitzak maskulinoan erabiltzeak mina sortu ziezaiokeela, erabiltzen den hiztegiak duen eraginaz ohartaraziz, adibidez.

Gainera, beste eskola guztietan gertatzen zen bezala, eskolan ez zegoen horrelako egoerarik kudeatzen jakiteko jarraitu zitekeen protokolorik. Irakasleek, egoera askotan, ez zekiten zer egin edota zein jarrera hartu egoeraren aurrean. Egoera berria baitzitzaien.

Berriro ere, asko lagundu zien Berdinduk; izan ere, beste ume, guraso eta irakasleei egoera ulertzen lagundu zien.

Iñigok sei urte bete zituenean guraso eta profesionalek gero eta argiago zuten transexuala zela. Urte horietan, txikiak, Maialen izena gehiago gustuko zuela zioen han eta hemen, eta profesionalen aholkuetan, Kepa eta Arantzaren txikia Maialen izaten hasi zen.

Ordurako, familiako gainontzeko kideak gaiaren inguruan informazioa jasoa zuten. Maialenek bere lehengusinekin egiten zuen jolas: arropa, panpina eta makillajearekin. Igarotako Gabonetan ere gurasoek egindako opariak gustukoago zituela adierazten zuen Maialenek, dena Berdinduko profesionalek zioten bezala ari zen gertatzen.

Zortzi urte bete zituenean jada neskato itxura zuen. Soineko, ile luze eta beste zenbait konplementurekin irteten zen kalera.

espejo

Eskolan, irakasle eta Berdinduko profesionalak gainean zeuden arren, batzuetan bere ikaskideen irainak jasotzen zituen. Gainontzeko umeek ez zuten ulertzen lehen Iñigo zen mutikoa nola izan zitekeen orain Maialen.

Neskatoak gauza asko lortu bazituen ere, eta zoriontsu zen arren, bazirudien beti zerbait gehiagoren beharrean zegoela. Ez zuen ongi ulertzen zergatik eskolako aldageletan ezin zen gainontzeko neskatoekin aldatu, zergatik komunera zihoan bakoitzean oraindik ere zutik egin behar zuen pixa gainontzeko neskatoek eserita egiten bazuten.

Pixkanaka konturatzen hasia zen neskato itxura lortu zuen arren, bere baitan, bere gorputzean, zerbait faltan sumatzen zuela. Berak oraindik ezin zuen ulertu.

Gurasoak egoera horretarako prest zeuden arren, adingabeen egoera juridikoa oso konplexua da eta ezer gutxi zuten egiteko. Maialenek hormonak hartuko zituen denbora gutxira, bere gorputzak hainbat aldaketa jasango zituen, baina hemezortzi urte bete arte itxaron beharko zuen fisikoki aldaketarik handiena egiteko: sexu aldaketa.

NERABEZAROA…

Nerabezaroan argi zuten guztiek Maialen transexuala zela. Maialenek geroz eta hobeto ulertzen zuen bere egoera, eta bazekien gauza batzuek denbora behar zutela.

ccoo-trans-educacion

Laguntza psikologiko handia jaso behar izan zuen ordea nerabezaroan zehar. Itxuraz neskatila zen eta horrela kontsideratzen zuten bere ingurukoek.

Hala ere, bere lagun guztiek bere lehen maitasun istorioak zituztenean, berak oraindik ezin zituen normaltasunez bizi. Zaila egiten zitzaion mutilari Maialen izan arren hanka tartean berak zuen berdina zuela azaltzea.

Harreman berriak egiterakoan, kontu handiz ibili behar izaten zen askok, bere ezjakintasun eta heldugabetasunagatik, iraindu eta min egiten ziotelako.

Nerabezaro konplexu baten ostean, Maialenek hemezortzi urte bete zituen eta bere urtebetetze eguna oso berezia izan zen. Ordura arteko guztiak prozesu luze bat osatzen zuen, baina egun hartatik aurrera beste prozesu luze eta konplexu bati emango zion hasiera. Sexu aldaketak laguntza psikologiko gehiago eskatzen zuen, bere gorputzak jasango zuen aldaketa handi horretarako prest egon behar zen Maialen.

HELDUTASUNA: OPERAZIOAREN ONDORENGO BIZITZA?

Maialenen istorioak amaiera zoriontsua izan duen arren, gure inguruan oraindik ere pertsona askok sufritzen dute aukeratzen ez duten egoera. Munduan, bere buruaz beste egitea izaten da transexual askoren irtenbide bakarra.  Datuak kezkagarriak dira.

mapa

Leelah Alcorn estatubatuarra izan da azkeneko biktima. 17 urteko transexualak bere buruaz beste egin zuen abenduaren 28an, ingurukoen onarpen ezak bultzatuta.  Genero-disforia errealitatearen parte bezala identifikatzea, XXI. mendeko erronka nagusietako bat da. Eta errealitatea denez, ez da ezkutuan eramateko ezer

Maialenen bizitzarekin identifikatuta sentitu bazara, edo genero-disforiaz gehiago jakin nahi baduzu, deitu Berdindu!-ren zenbakira: 675459317 edo 9434685

Erreportajea kontsultatzeko eta deskargatzeko klikatu hemen: Gorputza presondegi